चलाख छौरा 

चलाख छौरा 

४६ दिन अगाडि

|

७ चैत २०८२

उधारो माला

उधारो माला

६९ दिन अगाडि

|

१४ फागुन २०८२

रवीन्द्र समीर  चुनावी गाउँको धुलाम्मे बाटो आजकाल रङ्गीन देखिन्छ । हावामा उड्ने धुलो पनि रातो, गुलाबी, पहेँलोझैँ लाग्छ , किनकि प्रत्येक घरको ढोकामा अबिर थुप्रिएको छ । रामशरण काका हरेक बिहान आफ्नै पसलको सानो दराज खोल्छन् र गन्ती गर्छन्  ; अबिरका प्याकेट,  माला,  खादा र  फूल। अचम्म त उनलाई के लाग्छ भने, यी सामान किन्नेहरू सबै उम्मेदवारका कार्यकर्ता नै हुन्छन् । दिउँसो जुलुस आउँथ्यो। उम्मेदवार गाडीबाट झर्थे, अनुहारमा बनावटी नम्रता तर काँधमा पहिल्यै मालाको भारी। भीडले झन् थप्थ्यो- अबिर, माला, खादा र फूल । रामशरण काका टोलको छेउमा उभिएर हेर्छन्  ; सबै उम्मेदवार एउटै देखिन्छन् ; फरक केवल पार्टीको झण्डा र चुनाव चिन्ह । एक दिन उनले आफ्नो छोरालाई सोधे- “यत्रो अबिर, माला, फूल र खादा भोट माग्ने बेला किन लगाउनु पर्यो ?” छोराले हाँस्दै भन्यो-  “बुबा, परिणाम आएपछि त १६५ जनाले मात्र लगाउने हो । मतगणनाअघि सबैले रहर पुरा गर्नु परेन त  ? ” ===  

कम्हलरिया

कम्हलरिया

७० दिन अगाडि

|

१३ फागुन २०८२

शर्मिला चौधरी बाट २०६१ साल ओरिक हो । फुलक बौँरा अलाजल फैलके डलबाडर छाँइल गेट । भिट्टर पहँटि–पहाटके ढारल गमला, गमलामे जगमगरारे फुलल फुुला बरे सुहावन बिल्गे । डेलवा असक झङ्भङ्यार, मजोरपङ्खि असक कजर्‍यार, फुलाले सजाइल अँगना ओ घोट्टैलसे रंगरोगन लागल सोहावन घर । चारूओर डेवाल घेरल; झिरखि मारल गेट, भिट्टर फुलरिया; अइसिके सुन्डर ठाउँमे फुलझरियक संसार रहिन । मनो, बाहेरके डेस डुनियाँ कुछ पटे नै रहिन । खँढराके कर्याइल चिरैं हसक । बगालमे सामेल हुइना, किहुसे भेटघाट करना सिहनि मुइ ।  ढुस्मुस सक्करहिँ उठ्ना; हाँठेम सिट्ठा लेके सक्कुओर झार बहार कर्ना । गँछ्वै–गँछ्वै भाँरा ढोइना, रास लागल लुग्रा ढोइना फुलझरियक रोजडिनिक काम रहिन । कबु–कबु आँग–मुरि पिरैलेसे फेन ‘नाहिँ’ कहे नै पैना ओहकार हालट रहिन । फुलझरियक किस्नान घर पाँच जाने परियार रहिन । मलिकवा, मल्किनियाँ, डुइ छावा ओ एक छाइ । मलिकवक छाइ–छावा हहराइँट, हुडहुड हुडहुड यहोंर डौरिँट, खेलिँट । बिचारि फुलझरिया पँजरेहें डुठाहा भाँरा ढोइन, रास लागल लुग्रा ढोइन ओ आउर आउर काम करिँट । हहरइना, खेल्ना ओहकार एक घरिक सँपार नै रहिन । एक डिन फुलझरियक मलिकवा, मल्किनियाँ, छुट्कि छावा ओ छाइ सबजे आपन–आपन काममे घरसे बाहर गइल रहिँट । घरेम सिरिफ मलिकवक बर्का छावा हरि ओ फुलझरिया किल रहिँट ।  ऑजर पाँजर सुनसान, चार डेवालके बिचमे सिर्फ हरि ओ फुलझरिया किल रहिँट । अक्केलि घरेम हरिक मन कुलबुलाइ टहिस् । फुलझरियक अङ्ठा हसक जगजगाइल बैस, फुला असक फुलल रूप, जोन्ह्याँ जइसिन मुहाँर डेखके हरि लल्च्याए । ओज्रार ओकर रुपरंग डेख्के खुबसे लोभाए । घर सुनसान रहल मौका पारके हरिक मनमे का का पाप खेले लग्लिस् । फुलझरियक लोभलग्टिक रुपमे उ सुन्डर सपना बिने लागल । फुलझरियक बैस फुलल फुला लोह्र्ना डाउँ ढारे लागल । अस्टे अस्टे सोँचट सोँचट ओकर जिउ माने नै लग्लिस् टे हरि ओपन कोन्टिक भिट्टरसे गोह्राइल । –“ए फुलझरिया ! ए फुलझरिया !” बाहेर गमलामे पानी डरटि रहल फुलझरिया बोल्लि –“का कहटो डाडु ?”  –“एक गिलास पानी लिएर आइजा !” फुलझरिया –“अब्बे डाडु ! आइ गइनु पानी लेके ।”  सफा मनके फुलझरिया, जाट्टिके एक गिलास पानी लेके हरिहे डेहे आ गइलि ।  हरि पानीक सङ्ग फुलझरियक हाँठ पकरल । गिलासक पानी टेबुलमे ढरटि हाँठ पकर लेहल । हरि कहे लागल –“गिलासको पानी हैन । आज तैंले मेरो मनको प्यास मेटाउनु पर्छ ।” अट्रा बाट सुन्टिकिल रिसाक माटल फुलझरियक आँगके भुटला खेख्नार होगइलिन । उहिन फेन बल्जबरै लागे लग्लिन, उ ठरठर–ठरठर लग्लगाइ लग्लि । टोंटा सुखा गइलिन; ठुक अँटक गइलिन । टोंटा रुढल असक भिट्टरसे बोल निकरलिन् –“छोर ! डाडु टैँ यि का करटे ?” –“किन छोड्ने ? आज म तँलाई कुनै हालतमा पनि छोड्दैन ।” फुलझरिया झिट्करटि, आपन हाँठ निप्चैना बल लगाइटिहि ओ रोइटि बोल्लि –“छोर ! नै कि टे चिल्लाइटँु ।” –“चिच्याए पनि यो पर्खालभित्र कोही पनि सुन्ने छैन, आउने हैन ।” हरि फुलझरियइहे जलजब्रै घिस्यइटि आपन पठरिमे लइगिल । उ फेरसे कहल “तँ आफ्नो जीवनमा आनन्द लिनै पाइकी छैनस्, आफ्नो यो फूल जस्तो जवानीको रस चाख्नै पाएकी छैनस् होला ! म आज आनन्दले स्वाद चखाउँछु ।”  फुलझरिया, झिट्टा मरटि बोल्लि –“छोर ! छोर ! मैं  भागटुँ ।” हरि फुलझरियक उल्टे एक एक लुग्रा उटारे लागल । डेंह–डेंहमे चुमे लागल । कोल्काहा ठाउँमे छुए लागल । फुलझरिया आपन जिन्गिमे पहिलचो मरडके छुवाइ लेके आढा बेहोस् हो गइलि, आढा डिमाक हेराइल असक सोंचाइ हु गइलिन ।  हरि जबरजस्टि डबोट लेहल । अइसिन हाल डेख्के फुलझरियइहे आपन संसार लुटल हसक लग्लिन । छिनभरमे लिरोठे बैसमे करखा घाँस डेहल । फुलझरिया विचारिक डर ओ लाजके मारे बोल ओल ओरा गिलिन । 

निंनके खोजि

निंनके खोजि

१२५ दिन अगाडि

|

१७ पुष २०८२

अकेलि डेरम बैठ्ना कट्ना कर्रा । उहि अर्ठाट् कुमारहे जिन्गिम सबसे अल्छि लग्ना कलक खाना बनैना हुइस । डसिया डेवारिक बिचेम ओकर परिवार देउखर बटिस । उ बा अकेलि काठमाडौँ कीर्तिपुरिक डेरम । भलमन कलवा टे बना लेहठ, बेरि निंढ्ना कर्रा ।  उ सोच्ले रहे, परटेक बरसहस मामक् छाइक् डेरा सातदोबाटो भाइटिका लगाइजैम, एक डुइ डिन ओस्टे कट जाइ । मने मामक् छाइ याने कि डिडि फेन देउखर घरे गैल रहिस ।  डिन कटैना कर्रा परल बेला प्रसादु भाइक् फोन अइलिस डेवारि मन्ना । डिनभनर प्रसादु भाइक् डेरम सिताराम, अजित लगायट संघरियनसे तास खेलल् । कुल ३ सो ७० रुपिया हटल । सन्झाके सितारामके डेरम घरमडिया पियल । सुरिक सिकार खाइ छोरलमे फेन खाइक सुरु करडेहल । खाइट पियट बरे राट हो गैलिस । अपन डेरम गैल, मुख्य डवार लगाइल रहिस । बस् सुटे चलगैल प्रसादुक डेरम । उहि आनक् डेरम निन नै पर्लिस । डेखल प्रसादु ओ हुँकारसंगे आइल अजितहे  ससन मसन सुटल । खै का ख्याल अइलिस । भिन्सहरि मोर्निंङ वाक करेहस प्रसादुक् डेरमसे निकर गैल । उ बिहान, भाइटिकाक् बिहान २०७३ कार्टिक १७ गटे रहे । पाँगा दोबाटो आइल । अइसेबेर पट्रपट्रिका पुगुइया, कलेज जउइया लर्का फाटफुट बिल्गिट । मने आझुक बिहान टे भाइटिकाके डोसर बिहान रहे । एक टे टिउहार माने बहुट मनै घरे घरे गैल रहिंट, यहाँक् नेवार फेन कोइ उठल नै रहिँट ।  आझुक बिहान टे भाइटिकाके डोसर बिहान रहे । एक टे टिउहार माने बहुट मनै घरे घरे गैल रहिंट, यहाँक् नेवार फेन कोइ उठल नै रहिँट ।  एक डुइठो कुक्कुर यहोर ओहोर लखर लखर करटिहिट । नैटे पाँगा दोबाटो चोक मसान हस सुनसान रहे । उ एकफेरा अपन डेरक चक्कर काटल । मेन गेट अभिन खुलल नै रहे । बस चलडेहल त्रिवि कीर्तिपुर परिसर ओर । यहाँक गान्धी भवनके आगे सामुहिक योग उ कुछ महिना कैले रहे, आज यहाँ फेन सुनसान रहे । उहाँक बालकुमारी खाजा घरेक पन्ज्रे, चाय पसल बा । चार्ली च्याप्लिनके नन्हे नाकक् फोंघेटिर किल कुच्चसे मोंछ पल्ले होटलिया बुढ्वा खिटहर फेन बा । आज उ फेन डोकान नै खोल्ले हो । कुमार उहे चाय पसलके बेन्चम् ढ्यान मु्ड्रामे बैठल । ओ कच्से निडा गैल । ओहोर बिहानके ९ बजे ओर उठ्लाँ प्रसादु भाइ । अफिस नै रलक ओर्से गुड्रि ओर्हले पला रहलाँ । गाँर गुडगुडाइ लग्लिन टे ट्वाइलेट गैलाँ । उहाँसे आके हेर्ठा टे ना कुमार डाडुहे डेख्ठाँ, ना टे अजित भाइहे । आ अपन डेरम गैल हुइहि अस्टे अनुमान लगैटि बर्बरैलाँ, मने जाइबेर एक अख्रा टे कहक चाहि, जाइटुँ कहिके । चार डिनके वाड प्रसादुक मोबाइलेम कुमारके जन्निक फोन घन्घनैलिस– भइया टोहार डाडु कहाँ बटा ? फोन ओन स्विच अफ बटिन ।     –खै भौजि डेवारि एक डिन टे सँगै मनैलि ।     –एकफेरा डेराओर अहटा लेहे जैहो टे भैया । मै टे डराइटुँ । पिके यहोर ओहोर सुट्ना बान बटिन ।     –ठिक बा भौजि, मै पटा लगैम ।  अट्रा कहटि फोन ढर्ला । आब पर्लिन् प्रसादुहे कर्रा । डेवारिक बाड आज उ पहिला फेरा अफिस जाइ टहिँट । ओहेसे फेन अफिस ढिल हुइटिहिन । डिनके फेन भौजिक फोन आइ सेकठ कैहके कुमारके डेराओर सोसो फोफो डौरलाँ । घरबेटिसे पुछँला– ‘खै कुमार दाजु हुनुहुन्न ?’  –खोइ उसको त के ठेकान । भाइटिकाको बिहानै गएको । त्यसपछि देखेको छैन । घर पो गयो कि ? घरबेटिक ओइसिन जवाफले कुमारके डेरक टाला खेलाके प्रसादु चल अइलाँ । अफिस आके सुस्टैलाँ । कुर्सिम् बाउँ कोटक गोझु बैठेबेर गरे हस लग्लिन । छम्लाँ टे भेटैला कुँजि । यि टे मोर कुँजि नै हो । कहाँसे आइल ? फेन डोस्रे छम्लाँ टे भैटैलाँ पट्याइल कागट । खोलके हेर्ला । लिखल रहे  प्रिय जुनुक डाइ,     मै डेरमसे कहुँ जाइटुँ । निनके खोजिमे । कहोँर जाइटुँ, महि स्वयम् पटा नै हो । मोर बेड टेबुलमे एकठो खिस्सा लिख्के छोरल बा । मझलि छाइ बुनुहे टायप करे कहिके नागरिक दैनिकमे पठाइ कैह डेहो ।      गोरखापत्र थारु भासा पेज फेन बुनुहे बनाइ जाइ कहि डेहो । गोपसे कुँवार अंकके पारिश्रमिक लानके काम चलैहो । नै पुगि टे नाफा, नक्सालमे पहिले रिसर्चके काम कैलक १५ हजारके चेक बनल हुइ । उ फेन लाने सेक्ठो । सुशील चागो (गोचा) से ५ हजार डस्या मन्ना सापट मँग्ले रहुँ । मंग्हि ओंग्हि कलेसे अपने आके डिहि कैहडेहो । छुट्कि छाइ भूमिकाहे ना गरियइहो । लिहुरके काम कैलेसे टोहार कुब्बर बठाइठ, अपन ख्याल  करहो । मोर ख्याल करे नै परि । कबु जबु याड आइ टे एल्बम बिल्टैहो ।  ओहे टोहार पिहवा कुमार चिठिक् भिट्टर छोट्नक टुक्रा फेन रहे । जेम्ने लिखल रहे–‘प्रसादु भाइ, यि चिठि ओ डेरक् कुँजि अपनिक भौजि डेवारि मानके आइ कलेसे डै डेवि ।’  पिएचडि कैके मनै बौरैठाँ कहठाँ । डाडु फेन पिएचडि बुझाके बौरा गैलाँ कि का ? भौजिक नाउँमे अइसिन चिठि लिखके हेराँ गैलाँ । ढट्टेरि कि ।’ चिठिक् बेहोरा पर्हके प्रसादु भाइ बर्बरैलाँ–‘डाडुक कौनो अफिस फेन नै रहिन् । बिन्डास हस घुमिँट । पिएचडि कैके मनै बौरैठाँ कहठाँ । डाडु फेन पिएचडि बुझाके बौरा गैलाँ कि का ? भौजिक नाउँमे अइसिन चिठि लिखके हेराँ गैलाँ । ढट्टेरि कि ।’ ओहोर त्रिवि कीर्तिपुर परिसरके चाय पसलमे बैठल कुमार जब लागल टे अपनहे भेटाइल कलंकी चोकमे । उ डिन रहे २०६३ बैसाख ८ गटे । कीर्तिपुरसे कलंकी पुग्ना उहि ठिक डस बरस लाग गैल रहिस ।  कलंकी चोक पुरे जाम रहे । चारुओरसे मनैन्के सैलाफ् आइटेहे । गँरटन्त्र मुर्डावाड, लोकटन्त्र जिन्डावाडके नारा लागटेहे । एक पाँजरसे पुलिस रखेडिट, आन्डोलनकारि गुरगुरसे भागिट । फेन डोसर पाँजर मनैन्के खचाखच भिर । मनैन् अपन ज्यान जोगैना कर्रा रहिन् । मने कुमारहे भुँख लागटहिस । उ एकठो होटलमे छिरल । होटल पुरा सुनसान रहे ।      –एक कप लेमन टि मिलि ?     –मिल्ना टे मिलट । ग्यास ओराइल बा । आन्डोलनके मारे लेहे जाइ नै सेक्जाइठो ।     –टबे टे जुर चाय बा कलेसे जुर चाय पिउँ कि ?     –हेरि महासय यि सुड्ढ साकाहारि होटल हो । सर्वहारी मनैन्के खैनाहस कौनो सरभङ्गि होटल नैहो । यहाँ जुर चाय टे मिल्बो नै करठ । मने कबुजबु अपन पियक लाग घरमडिया ढैले रठुँ । अपनेक पियास डेखके एक गिलास डेहटुँ । आउर जनहन नो चानस । होटलिया डारुक संगे पुरान बिग्रल अचार फेन लान डेहल । ओहे बिचेम करिया चस्मा घल्ले एक युवा होटलमे पैठल । साहुसे मार्लबोरो सिक्रेठ माँगल । सिक्रेठ सुँगाके कुमार बैठल टेबुल सँगेक कुर्सिम् बैठ्के ढुँवा उराइ लागल । सहुवा कहल– ढुवाँ उरैना टेवल यहोर बा । उहाँ औरे ग्राहकहे डिस्टर्ब हुइहिन् । करिया चस्मा घल्ले युवक सहुवाहे टरेसे उप्पर हेरल ओ खिस्ससे हँस्टि कहल– ‘छोरो साहुजि । यि डेसमे का चिज व्यवस्ठिट बा ? जेहोर हेरो, टेहोरे लठालिंग बा । राजढानिक् जम्मा रेलिंग आन्डोलनकारि भट्का रख्लाँ । डेसके सबहस प्रहरी चौकी माओवादीन् भट्का रख्लाँ । अपने सिक्रेठ पिना अल्गे कोन्वक् बाट कर्ठि ? यहाँ डाडुन् कौनो डिस्टर्ब बा कि ?’     –नाइ महि कौनो डिस्टर्व नै हो (कुमार आढा गिलास स्वाट पर्टि कहल)      –लेउ, हो टे गैल काहुन् । जब मिया बिबि राजी टो क्या करेगा पाजि, डुइ भाइन् कौनो ऐतराज नै हो । बेन उ डाडु पिटि रलक चिज महि फेन डेना हो कि ?     –अपन लग किल एक गिलास बँचैले बटुँ, नै हो  ।     –अरे छोरि साहुजि । अपने कौनो होटलमसे वाडमे जुगार कर्लेबि । सहुवा मन नै रटि रटि फे करिया चस्मावाले हे डरा डरा डारु डेहल । कारन होटलेम डिनेके अपन पिना डारु ग्राहक लोगन पिवाइट डेख्के जन्नि पटा पैलेसे गरुइया रहिस ।      करिया चस्मावाले कुमारहे पुँछल– डाडु अपनके का कर्ठि ?     –मै एक लेखक हुँ । उपन्यास, मुक्तक, खिस्सा अस्टे अस्टे लिख्ठुँ । पट्रिकामे कबो जबो लेखओख फेन लिख्ठुँ ।      –वाह् लेखक । लि अपनेसे भेट होके बरा खुसि लागल (कस्के हाँठ मिलाइल) । मने टमान लेखक पत्रकार बटाँ । यि सस्सुर राजक् गुनागन गाके लिख्टि बटाँ । अपने फेन उहे लाइनसे टे नै हुइ ?     –नाइ, नाइ । लेखक चाहे जौन सट्टाके विरुड्ढमे रहठ । लेखक सडावहार परटिपच्छि हो । आनक भजन गउइयन टे चाटुकार हुइट ।      –वाह अपनेक बाट बहुट मन परल । लि इहे बहानामे एक एक प्याग आउर ठपि । (उ टोटफारे गोहराइल)  ‘साहुजि ?’ सहुवा आइल ओ कहल– डारु पियक माँगठुइबि, नै हो । वेन अपनेनके होटलमसे निक्रि । अब्बे नै टे आन्डोलनकारिन् नुकाइल कैहके पुलिस टंग करहि । ठन्चे पियलमे फेन भुँख्ले पेटेम लागल ओर्से कुमारहे घुम्रि लागे हस कर्लिस । आज्कल ब्लडप्रेसर हाइ होके फे चक्कर लग्ठिस । खै कइ रुपिया हुइल रहे । करिया चस्मावाले टिरल । ओइने होटलमसे बहिरियइँला । ठन्चे पियलमे फेन भुँख्ले पेटेम लागल ओर्से कुमारहे घुम्रि लागे हस कर्लिस । आज्कल ब्लडप्रेसर हाइ होके फे चक्कर लग्ठिस । उ ओठ्ठेहिं पेटिम बैठ गैल । जिन्डावाड मुर्डावाडके नारा लग्टि रहे । चस्मावाले उहे आन्डोलनमे गैल । हेर्टि हेर्टि उहि गोलि लग्लिस्, उ ओठ्ठेहे ढलगैल । कुमार बर्बराइल– जिन्गिक अट्रे टिकस कट्ले रहे बिचरा, सडाके लग निंडाइल काँहु । सन्झा कलंकी चोक कुछ फोंफर हुइल । कुमार खै निडाइक मारे कौन गारिम चौर्हल । उ अपनहे एकफाले गारिमसे उँटरके नेपालगन्ज जिल्ला प्रहरी कार्यालयके ठुनुवा कोठामे भेटाइल । यि २०६० साउन ७ गटेक बाट हो । कलंकीसे नेपालगन्ज पुग्ना उहि टिन बरस लाग गैल रहिस । उहि गैल सन्झा ओकर बाँके बगियास्ठिट अफिस युवा सोसाइटी प्रौढ शिक्षा सेवा मञ्चके अफिससे ओकर रेडियो उट्पाडन टिम सहिट पुलिस पकरके नन्ले रहिस । हमार सहिडान रेडियो कार्यक्रमके परमुख रहे उ । रेडियो नाटक उट्पाडनके कुछ सडस्य माओवादीक् आरोपमे पकरवा पाइलमे, बाट बनाइ गैलकमे उल्टे उ पकरवा पइले रहे । ठुनुवा कोठम मच्छरनके राज रहे । भुइयम् फलिया बिसाइल रहे । उहे फलियम नाउँ भरिक बिस्टारा रहे । ओंडरटि कि मुँस, छुछ्रुन ऐसा बोलिट कि जानो कानेम पैठ जैहि । बिहानसम सक्हुन्के आँखिम पट्टि बाँढल रहे । एक पुलिस कहल– हेर्दा खेरि पढे लेखको देखिन्छन् । तै कसो बुद्धि बिग्रेर माओवादी भएछन् सालेहरु । डोसर पुलिस बर्बाराइल –यिनीहरु मात्र हुन् र ? यहाँ सबका सब थारु माओवादी छन् । जाने भो यिनीहरुको जिन्दगी जेलमा सडेर । कुमार राटभर नै निडैलक मारे ठुनुवा कोठक् ट्वाइलेटमे पैंठल । डेखल बाहर पुलिस पिटि खेल्टि रहिँट । ट्वाइलेटके भिट्रेसे पिटि हेर्टि ठह्र्यैइले ठह्र्यैइले निंडा गैल । कुमार जब जागल, अपनहे देउखर लमही बजारके एक मेडिकलमे भेटाइल । उ बिहान रहे २०४४ सालके भाडो महिना । गटे बिस्रा गइल । एसएलसि टेस्ट परिच्छा ओरावाके उ लमही बजारमे जोरल गाउँ देउखर देउपुर धनबहादुरके घर पहुनाइ करे गैल रहे । धनबहादुर संघरिया टे कले रहिस, आज महुँवारि मन्के लाग गैल गोचा, काल्ह बिहान जैबि ।     –नाहि । पियलमे साइकिल आउर जोर रप्टठ । मै चल्जैम संघारि । अट्रा कहटि किल कुमार लमही चौराहाके रातो डाँडासे खल्हाइबेर साइकिलसे गुरमुन्टि खेलगैल । बिहानके डाक्टर कहलाँ, अरे भइयु । बल्ले बल्ले बँचल बटि अपने । पाछेसे गाडि आइट कलेसे किचुलपोटा कैडेहट । लि एक अठ्वारके डवाइ लिख्डेहँटु । मने एकफेरा एकसेरा करा लेबि । उ खालि मुरि किल टौकाइल ।  डाक्टर कहलाँ– यि भइयुहे हिँकार घर सुरच्छिट पुगा डि । विचारा गैल राट मनके चोटा गैल बटाँ  । खुन्तुराम हेर्ला टे कुमारहे चिन्हे नै सेक्लाँ । गाल सुवाके मेंघवा हस रहिस । आदत डाक्टरके मेडिकलमे कुमारके परोसि काका खुन्तुराम डवा लेहे आइल रहिंट । डाक्टर कहलाँ– यि भइयुहे हिँकार घर सुरच्छिट पुगा डि । विचारा गैल राट मनके चोटा गैल बटाँ  । खुन्तुराम हेर्ला टे कुमारहे चिन्हे नै सेक्लाँ । गाल सुवाके मेंघवा हस रहिस । उ कहलाँ, ‘ठिक बा, लैजा डेम ।’ लमहीसे अर्नहवा, बनगाँवा, पत्थरपुरवा, गाउँ हुइटि साइकिल घुसल्लिक चढान घर जाके रुकल । उ कुमारहे ओकर कोन्टि सुटा अइलाँ । घर भरिक मन गरियइटिक गरियइटि । मझिल्का पियठ टे पिए नै जानठ कैहके ।  कुमार सुट्टिक सुट्टि रहिगैल । एकफाले १४ बरस रहिके जागल । उ डिन रहे, २०२८ साल भाडो ६ गटे । ओकर बुडु निबुलाल लट्ठि ठोक्रियाक ठोक्रियाक पर्टि बहरिमसे मझेरि, मझेरिसे डेहुरार पुग्टि बर्बराइस्, सुरे सुर टे लर्का पैले बा  । एकजाने टे इहिहे डोरियइटि लागजाइ । हुइना फेन कुमार साटि महिनम जलमल ओर्से आँख खोल्ना कर्रा रहिस । डुढ पिलक फेन ओक्ला मारे । बिल्कुल बन्डारिनके बच्चाहस बरे पाटिर रहे  । मढरान सोर्हिन्या आजि सालनाल लग्गुक बारिम भँठ्लि । बच्चा डाइक कोनम आरामसे ढिरे–ढिरे सास लेहे लागल । एकडिन अस्टेक टे उ डाइक पेटेम निंडाइल रहे । डाइक कोखेम निंडैनासे मुलायम बिस्टारा कहाँ पो मिलि । यकरे खोजिमे टे उ अपन कीर्तिपुरके डेरमसे निक्रल रहे । उ डिन कुमार ४५ बरस २ महिना ११ डिनके बरि लम्मा नेगाइ नेंग्ले रहे । ........ इ खिस्सा आख्यानकार कुमार नगरकोटीके लिखाइ शैलीसे प्रभावित बा – खिस्साकार साभारः लावा डग्गर त्रैमासिक (साहित्यकार कृष्णराज सर्वहारी विशेषांक) वर्ष–८, अंक–१, पूर्णाङ्क–२९, २०७३ (माघ, फागुन ओ चैत)  

एक मुठ्ठी तोरी

एक मुठ्ठी तोरी

१४७ दिन अगाडि

|

२५ मंसिर २०८२

प्राचीन समय मे कोसल राज्य की राजधानी श्रावस्ती मे एक झुग्गी–झोपरपट्टी मे एकटा बहौत गरिब  परिवार रहै छेलै। भैर दिन के कठिन  परिश्रम के बाबजुद भि सन्तुलित आ पौष्टिक खाना के आभाव छेलै। चिन्ता आ परेशानी जकडल तनावपूर्ण जीवन मे एक लडकी के जनम भेलै। ओकर नाम गोतमी राखल गेलै। समय के साथ उ पैध भेलै आ बढलै। ओकर चेहरा त बहौत सुन्दर छेलै लेकिन कुपोषण आ कडा मेहनत के कारण ओकर शरीर केवल हड्डी के ढांचा मात्र रैह गेल छेलै जे उपर से चमड़ा से मडहल जेना लागै छेलै। उ बहौत भोलीभाली, अनुशासित आ मेहनती बठिनीयाँ (लडकी) छेलै। ओई टोल मे और भि गौतमी नाम के लडकी सब रहै छेलै जे हृष्टपुष्ट आ सुन्दर छेलै। अतः टोलबाला सब लेल ओकर नाम “किसा गोतमी” राइख देने छेलै। समय के चक्र चलतै गेलै। कहै छै हर अन्हैरिया के बाद इजौरिय आबै छै। अचानक विधाता एक पल के लेल दया देखाइलकै। सुख तक पहुँचै के लेल ओकरा एक कच्चा धागा देल गेलै जेकरा हम सब कहै चियै वियाह। अट्ठारहे बच्छर के उमेर मे ओकर वियाह एक धनी घराना मे भेलै। पैहने त लागलै घर त स्वर्ग से भि सुन्दर छै, सौस ससुर बहौत दयालु छै, पति प्रेम से भरल छै, दियोर आ ननद सब मैत्रीपूर्ण छै आदि। लेकिन ई ब्यामोह कुछ बच्छर के बाद भंग हैले लाग्ले, टुटे लाग्लै। बहौत समय बितला के बाद जब ओकरा कोनो सन्तान नै भेलै तब सौस–ससुर के जीभ चोख भ्यागेलै आ नजर ठण्ढा। दियोर आ ननैद सब ओकरा उपेक्षा करे लागलै। घरबाला जेना तेना पत्नीब्रत के बोझ ढोबै छेलै। उ आपने घर मे नौकरानी से भी बदतर भ्यागेलै — एक भिन्सरे से पैहने उठनाई आ राइत बहुत देर बाद चौकी मे गिरके सुतनाई ओकर दिनचर्या भ्यागेलै। फेन एक दिन चमत्कार भेलै। सैब आशा आ अपेक्षा के विपरित, उ गर्भबती भेलै, ओकर पेट बडहैले लाग्लै। तब एक दिन उ एक पुरा–मास पुगल बच्चा के जलम देलकै। बच्चा सुन्दर छेलै, कन्की कन्की हाथ टाँग आ सब अंङ्ग–प्रत्यङ्ग परिपूर्ण। रातोंरात घर के माहौल बदैल गेलै। मुस्कान लौट आइब गेलै, मदद के लेल हाथ बडहैले लाग्लै, मीठ–मीठ बात हैले लाग्लै। उ संसार के सत्यता देखलकै — उ मानव के रुप मे नै आनल गेल छेलै। उ या त बच्चा जन्माईबाला यन्त्र के रुप मे या त दिनो राइत फोकट मे काम करैबाला यन्त्र के रुप मे आनल गेल छेलै जेकरा मानौं प्रेम, स्नेह आ आराम के कोनो दरकार नै छेलै। लेकिन बच्चा त ओकरे बच्चा छेलै, ओकरे कलेजा के टुकडा छेलै। बच्चा ओकरा शान्ति दै वाला, खुशी दै वाला आ सुरक्षा दै वाला अक्षय बटबृक्ष के छायाँ छेलै। अतः उ आपन सब कुछ आपन बच्चा के सौंप देलकै। दर्द से भरल हर घड़ी, अन्न से निकलल दूध के हर बूंद, आ थाकल हृदय से निकलल हर लोरी — सब कुछ ! उ आपन लाल (बेटा) के वातावरण के कौतूहलता से निहारैत देखै, ओकर अंङ्ग–प्रत्यङ्ग के चाल, डगमगावैत पहला कदम, बेझिझक खिलखिलावैत हँसी, भूख आ टट्टी पिसाब मे रोदन क्रन्दन। आपन कोंख से जन्मल औरस पुत्त देख के सालों साल से भोगल भुख प्यास के कठीन समय, अपमान आ तिरस्कार से ब्यथित क्षण आ जीवन के प्रति सम्पूर्ण वितृष्णा, कहिनो के जल्दी देह लीला समाप्त करैके उत्कट ईच्छा सैब कपूर जेना हावा मे बिला गेलै। आब त ओकरा आशा के किरण दैबाला सुरुज मिल गेल छेलै, ओकरा लोरी के गीत गवाइवाला चन्दा मिल गेल छेलै छेलै आ सारा संसार देखै वाला आँइख मिल गेल छेलै। साराशं मे उ बहौत खुश छेलै। एक दिन कोनो परब मे लैहरा गेलै। ओते अचानक ओकर खुशी पर कोनो डायन के नजर लाइग गेलै। ओकर उपर महाविपत्ति के बज्जर गिर परलै। ओकर तीन बच्छर के बेटा के अग्हन के सर्दी के समय मे बुखार लाईग गेलै, बच्चा लगातार खोंखी करैले लागलै, बच्चा के साँस लैले कठीनाई हैले लागलै। बेचारी गोतमी घरेलु दवाई करलकै। लेकिन तेसरे दिन बच्चा खोंखी करैले बन्द कैर देलकै। बच्चा लारुबातु आ विहोश छेलै। उ बच्चा के आपन गोदी मे उठाके आँगना मे दौडे लागलै “उइठ जो बौआ रे, हमर राजा ! कतहेक सुतबिही”। उ बच्चा के कलेमचे हिलाबे डूलाबै, जुर गाल पर हाथ रगैड के गरम करै, बेचैनी मे कुल देवता के प्रार्थना करै, — लेकिन बच्चा के आँइख हमेशा के लेल बंद छेलै। ओकरा लागै जेना बच्चा त सुतल मात्र छै, अखैन उठतै आ खिलखिला के हाँइस देतै। ओकर संसार उजैर चुकल छेलै, ई बात ओकर दिल दिमाग मानै के नाम नै ल्यारहल छेलै। आस पडोस के लोक सब हल्ला सुइन के जम्मा भेलै। उ आपन रिश्तेदार सब से गोहाइर माँगे लागलै। “कोई ओझागुणी के बोला दे। कोनो मंतर कोनो पूजापाठ — कुछो कैर के हमर बेटा के जगा दे !” एक बुजुर्ग बच्चा के देखलकै। बच्चा के धडकन जाँचलकै। नाक मे औंगरी राइख के साँस जाँचलकै। सब बन्द छेलै। ओकरो दिल टूइट गेलै। उ ब्यथित आवाज मे गौतमी के सम्झाइले कहलकै, “दैया, अब बौआ नै छौ। जीवन–चक्र सदा के लेल बन्द भ्यागेलौ।” अतेक सुइनते गौतमी के दिलके धडकन और बैढ गेलै। ओकर दिमाग सुन्न भ्यागेलै। ओकरा विक्षिप्तता के चादर लपेट लेलकै। “हमरा मद्दत करैले नै चाहै चिही। हम अपनेसे बौआ के धामी वैद्य लग ल्याजेबै। हमर बौआ ठीक भ्याजेतै।” कैह के ओइठाम से निकैल गेलै। बेटा के आपन छाती मे साटने उ भूलभुलैयाबाला गल्ली मे दौड़ैत रहलै — निराशा आ बदहवास् के एक करिया छाँया जेना। उ गल्ली के हर केवाड मे खटखटावै, दारुण आवाज मे हर आदमी आ हर जनानी से बिन्ती करै, “कोनो दवाई दियौ, हमर बच्चा के गँहैर नीन्द से जगाईले कोनो दवा दियौ !” आदमी जनिजाइत सब ओकर गोदी मे पड़ल बच्चा के शव आ जिद्दी उम्मीद से भरल ओकर याचक आँइख के देखके मन मसोइस के रैह जाई। कोइ कहै, फलाना गल्ली मे एकटा बडका बाबा छै ओतै जो तोहर बच्चा के जीया देतौ। लोक सब के कहलहा हर नामी ओझा के पास उ गेलै, लेकिन सब के सब झूठा निकललै। बहौते पूजा पाठ आ प्रार्थना के बाद भि बच्चा नै उठलै । मरलहा व्यक्ति सिरिफ कथा–कहानी मे हुहआइतै जी उठै छै, लेकिन असल जिन्दगी मे कदापि नै। ओकर दारुण अवस्था देख के कोनो दयालु स्वयं कानैत कहलकै, “मृत्यु के अपरिहार्य सच्चाई स्वीकार कर ले, दुखिया बेटी ! होश मे या।” कोई ओकर पागलपन से डराके केवाड खिड़की सब खट से बन्द कैर लै। कुछ क्रुरुर आदमी सब लाठी देखा के, पत्थर फेक के तामस देखावैत चिल्लाबै, “भाग पागल औरत ! आपन श्राप ल्याके अइ ठाम से भाग !” लेकिन आपन मरल बच्चा के छाती से लगाके उ बेतहाशा चैलते रहलै। ओकर नंगा पाँव से पर खून बहै लागलै, साडी फाइट के चेथरी भ्यागेलै, श्रृंगार उजैर गेलै लेकिन उ मद्दत के गोहाइर माँगैले नै छोरलकै। ओकरा विश्वास छेलै कि अगला मोड़ मे कोई त हेतै जे ओकर बच्चा के नीन्द से जगा देतै, जिया देतै। भूख, प्यास आ थकान ओकरा चकनाचूर कैर रहल छेलै मगर एक उम्मीद हृदय मे ओकरो से भि प्रबल तेज बैर रहल छेलै। एक बेरवा के उ एक बुजुर्ग के घर पहुँचलै जेकर चेहरा पर सदियों के अनुभव अंकित छेलै। उ विपदा देखलकै — निर्जीव बच्चा, महताईर के टूटल शरीर, सजल आँइख। ई देख के ओकर हृदय द्रवित भ्यागेलै। उ आपन मन मे सोचलकै, “कोनो भि मानवीय औषधी एकर बच्चा के जिया नै सकै छै मगर महान मनोचिकित्सक तथागत बुद्ध ओकर यातना–ग्रस्त विक्षिप्त चित्त के शान्ति प्रदान कैर सकै छै।” तब उ कोमल स्वर मे स्नेह के बोली बोललै, “हे कुलीन नारी, भगवान बुद्ध के शरण मे जो, महान वैद्य के पास। तोहर आवश्यक ईलाज हुन्के पास छै।” बुद्ध के नाम सुइनते ओकर मानसपटल मे एक स्मृति के बिजली चमकलै। बहौत दिन पैहने दूरे से उ भगवान बुद्ध के शान्त आभा देखने छेलै। तखैन श्रद्धा से ओकर चित्त भावविभोर भ्यागेल छेलै। नयाँ जोश के तरंग ओकर देह मे उठलै। भगवान के आश्रम ओइ ठाम से बहौत दूर नै छेलै। उ तुरन्ते बेटा के लाश आपन गोदी मे उठाइने मूलगन्धकुटी विहार के तरफ दौडलै।   भगवान बुद्ध आपन श्रावक भिक्षु संघ के साथ एक चौकी मे बैठल छेलै। हजारौं उपासक आ उपासिका सब भगवान के सामने बैठके सुभाषित प्रवचन एकाध्यान से सुइन रहल छेलै। किसा गौतमी ओते पहुँचके सीधा भगवान बुद्ध के चरण मे गिर पड़लै आ दोनो हाथ जोइड के साँस के नियन्त्रण कैरके कल्पैत आवाज मे प्रार्थाना करलकै, “हे भगवान बुद्ध ! हमरा उ दवाई दियौ जे हमर लाल के गँहीर निन्द से जगा सके।” तथागत बुद्ध तुरन्त ओकर विक्षिप्त मनःस्थिति समझ लेलकै। हुन्कर मन मे असीम करुणा जागलै, तब मृदु स्वर मे भगवान बोललै, “अवश्य बेटी ! हमर पास मे तोहर लेल दवाई छै, लेकिन एकर असर के लेल तोरा नगर से एक मुठ्ठी तोरीके बिया भिक्षा माँइग के आनैले परतौ।” “जी, हेतै भगवान !” बुद्ध के वाक्य पूरा है से पैहनिए खुशी आ आशा से ओतप्रोत भ्याके उ चिल्लाईले “हम तुरन्त आनै चियै !” आ उच्छैर के ठार भेलै। तोरी त सबसे सस्ता मसाला छेलै, आकेरा अनुमान छेलै कि हर घर मे उपलब्ध हेतै। लेकिन बुद्ध ने बात पूरा नै भेल छेलै अखैन तक। “बेटी”, बुद्ध कहलकै, “शर्त ई छै कि तोरी ओकरे घर से लाबनाई छै जेकर घर मे कहियो ककरो मृत्यु नै भेल हौक।” किसा गोतमी के भगवान बुद्ध के उ शर्त के अर्थ तखन समझ मे नै एलै। अतः बुद्ध के आज्ञा स्वीकार कैर बच्चा के कोरा मे बोइक के उ दौड़ गेलै। वस्ती मे ज्याके पहौलका घर के केवाड पर आत्मविश्वास से खटखटाइलकै। तोरी से भगवान बुद्ध ओकर बच्चा के पुनर्जीवित करतै से बात कहलकै। घरवासी ओकर दयनीय हालत देखलकै। उ घरवासी उदार आ दयालु रहै। उ बिना बहस करने कहलकै, “यदि तोरी से बच्चा पुनर्जीवित भ्यासकै छै त एक मुठ्ठी किया एक सेर (किलो) तोरी ल्याजो” कैह के एक झोला तोरी आइन के ओकर हाथ मे देलकै। किसा गौतमी सन्तुष्ठी के मुद्रा मे लौटे के घुमैले चाहलकै कि बुद्ध के दोसर शर्त याद एलै, अतः पलैट के पुछलकै, “एकटा बात पुछैले बिसैरए गेलयै, कि अहाँ के परिवार मे कहियो ककरो मृत्यु भेल छै ?” “हँ दैया”, जवाब एलै, “कुछ महीना पैहने हमर बाबुजी के स्वर्गवास भ्यागेलै। देखही ने भरखरे क्रियाकर्म करने चियै।” किसा गोतमी मायूस भ्यागेलै। तोरी लौटाइत कहलकै, “तब त अहाँ के सहयोग कोनो काम नै करतै। हमरा त कोई नै मरल घर के तोरी चाही।” उ सोचलकै, “पहौनका घरे दुर्भाग्यशाली निकललै। खैर कोइ बात नै, अ‍ैगला घर मे मिल जेतै कि ।” उ दोसरो घर मे ओहिने अभ्यर्थाना करलकै। घरपट्टि बिना विवाद करने तुरन्त सहयोग करैले तयार भेलै लेकिन दोसर शर्त मे फेनो ओहिने भेलै। तोरी छेलै लेकिन ओई परिवार मे ककरो ने ककरो मृत्यु अवश्य भ्याचुकल छेलै। उ एक एक कैर के घर–घर जाइते गेलै। ककरो बाप त ककरो महताइर, ककरो बेटा त ककरो बेटी, ककरो नाइत त ककरो नातीन, ककरो बाबा त ककरो दादी, ककरो काका त ककरो काकी, ककरो भाई त ककरो बहैन, ककरो मुन्शा त ककरो घरबाली, हर घर मे काई ने कोई मरल छेलै। तेकर बाद त उ तोरी माँगनाइए छोइड़ देलकै — तोरी हर जगह छेलै — बस केवाड खटखटाके सीधा पूछै, “कि अहाँ के परिवार मे कहियो ककरो मृत्यु भेल छै ?” एहेन प्रश्न सुइन के घरधनी सब अचकचा जाई लेकिन ओकर विक्षिप्त हालत देखके दया लागै अतः बिना तामस करनै बता दै कि ओकर घर मे के मरल छै। गौतमी झट से अगला घर के केवाड खटखटाबैले चैल दै। साँझ परैले लागलै। उ सैकडौं घर के केवाड खटखटाइलकै। तब ओकर मन मे ई बात समभल मे एलै कि मृत्यु से अछूता कोनो घर नै छै संसार मे। ओकर मन आखिरकार मानैले लागलै कि बच्चा गमावै बाली मे उ असगरे नै छै या ई घटना असामान्य नै चियै। विद्याता ओकरेटा विशेष दुख श्राप नै देने छै। ओकर बच्चा के मृत्यु के मतलब ई नै छेलै कि सृष्टि खराब भ्यागेल छै। बस ऐहना है छै कि—जेना पुलटी के तेल ओराला पर अपना आप मुझ्हा जाइ छै। नगर मे चक्कर काइट के सैयकडौं परिवार के अन्तरवार्ता लेला के बाद ई बात स्पष्ट भेलै कि अकाल मृत्यु भि बहौत हैछै। उ त ओइ तमाम शोक–संतप्त माता–पिता जे अकाले मे बच्चा गुमाइलकै तैं मे से एक छेलै। ओकरो भि वह्या करना चाही जे एक माता पिता आपन मृत बच्चा के करै छै — लाश के श्मशान मे ले ज्याके श्रद्धापूर्वक सारा गाडनाई। अखैन्यो ओकर हृदय मे दुःखी माता के ममता दर्द से तडैप रहल छेलै लेकिन अज्ञान आ तृष्णा के बोझ हैट चुकल छेलै। किसा गोतमी बेटा के मृत्यु के सत्य भित्री दिल से स्वीकार कैर लेलकै आ ममता से ओकर अंतिम यात्रा पर श्मशान ल्यागेलै। मरल बेटा के श्मशान मे गाइर के उ आपन ब्यथित चित्त के शान्त करलकै आ ओहै मूलगन्धकुटी विहार मे लौटलै जते बुद्ध ठहरल छेलै। बुद्ध के पास पहुँचके उ श्रद्धा से पञ्चाङ्ग प्रणाम करलकै आ आपन अंग–प्रत्यङ्ग सम्हाइलके होशपूर्वक बैठ गेलै। बुद्ध त ओकर चाल ढाल आ स्मृतिजन्य ब्यवहार से जाइन गेलै कि ओकरमे आमूल परिर्वन भ्याचुकल छै फिर भि सत्यापन के लेल सस्नेह मुस्कान के साथ पुछलकै, “दैया, तोरी के बिया मिललौ ?”  गोतमी उत्तर देलकै, “नै भगवान ! तोरी त हर जगह मिल गेलै आ सब काई दैले तयार छेलै लेकिन मृत्यु से अछूता घर कतौ नै मिललै। ” तथागत बुद्ध बोललै, “बेटी, जब हम कहलयौ कि हमर पास तोहर लेल दवाई छै त शायद तुँ सोचलही कि हम तोहर बेटा के पुर्नजीवित कैर देबौ। लेकिन साँच बात त ई छेलै कि उ दवाई तोहर बेटा के लेल नै बरु तोहर लेल छेलै। हम देख रहल चियै कि हमर दवाई असर कैर रहल छै।”  गोतमी कृतज्ञ मुद्रा मे आपन सीस झुकाइत कहलकै, “जी भगवान, आब हम हमर मोह आ राग से मुक्त भ्यागेलयै। अब हम स्पष्ट देख रहल चियै कि जरा, रोग आ मृत्यु से कोई नै बैच सकै छै। ई त हर जीव की एक तीत सच्चाई के हिस्सा चियै।” तब भगवान बुद्ध कहलकै, “हँ बेटी, हमरा खुशी भेल कि तुँ हमर शिक्षा के प्रथम आर्य सत्य के सम्प्रजन्य अनुभूति कैर लेलही— जाति पि दुक्खा। जरा पि दुक्खा। व्याधि पि दुक्खा मरणं पि दुक्खं। अप्पियेहि संपयोगो दुक्खो। पियेहि विप्पयोगो दुक्खो। यं पिच्छं न लाभति तं पि दुक्खं। संखित्तेन पंचुपादानक्खन्धा पि दुक्खा।” तब गोतमी कहलकै, “जी भगवान, हम गरिब  परिवार मे जन्म लेलयै, सब कुछ के अभाव छेलै, कुपोषण से रोगी छेल्यै, स्वार्थी आ अप्रिय परिवार मे वियाह भेलै आ ओते विषाक्त माहौल मे कुण्ठापूर्ण जीवन बिताइले परलै, जब प्रिय बेटा जन्मलै त हम सोंचलयै हमर जियै के सहारा मिल गेलै लेकिन ओकर मृत्यु के वियोगान्त दुख मे हम पागल भेलयै। लेकिन भगवान के करुणा से आब हमरा ज्ञानचक्षु मिल गेलै आब उ दुख के विहोशी मे भोगवेटा नै करै चियै सम्प्रजन्य विष्लेषण करै चियै।” तब भगवान बुद्ध गोतमी के साधुकार दैत कहलकै, “बहौत निमन बेटी, अब तोरा चतुर आर्य सत्य के बाँकी सत्य सिखना चाही।” ई सुइन के गोतमी बुद्ध–संघ मे प्रवेश के अनुमति माँगलकै आ भिक्षुणी बैन गेलै। कुछ बच्छर के बाद एक साँझ आपन कुटिया मे एक दीया के लौ के देख रहल छेलै — एक हल्का–सा हवा के फूक भि ओकरा बुझा सकै छेलै। कतेक नाजुक छै जीवन के धागा, क्षणभंगुर प्रकृति के ओकरा गहरा बोध भेलै आ अर्हत्व प्राप्त भेलै। तब ओकर चित्त भगवान के चित्त के तरंग से मिल गेलै। भगवान बुद्ध के मालुम भेलै कि किसा गौतमी अर्हत्व प्राप्त कैर लेलकै। तब भगवान बुद्ध उपोसथागार मे ध्यानस्थ भिक्षु संघ के अप्रमाद के उत्साह जगाई के लेल ई खुश खबरी सूचित करलकै आ ई गाथा कहलकैः यो च वस्ससतं जिवे, अपस्सं अमतं पदं । एकाहं जीवितं सेय्यो, पस्सतो अमतं पदं ।। भावार्थः “कोनो व्यक्ति एके दिन के जीवन किया के नै जियौक लेकिन यदि उ अमरत्व (निर्वाण पद) के सक्षात्कार करै छै त ओकर जीवन कोनो मुक्ति–विमुख व्यक्ति के सौ बच्छर के जीवन से भि अधिक सार्थक छै।” आई भि किसा गौतमी भगवान बुद्ध के प्रमुख शिष्या सब मे से एक अग्रणी मानल जाई छै जे भिक्षुणी शासन के अगाडी मात्र नै बढहाइलकै बल्कि बुद्ध शिक्षा के परम फल प्राप्त कैर के एक प्रेरणादायी श्रोत बन्लै। अन्हारिया चीर के ईजोरिया निकलबेटा करै छै। समाप्त सप्तरी, नेपाल, हालः साज, बाहिया, ब्राजिल  १६ नोभेम्बर २०२५  

घडि

घडि

१५० दिन अगाडि

|

२३ मंसिर २०८२

सत्यनारायण दहित मस्टरान् काकु अपन गोसिन्न्यइँ कठैं, “अरे आज गाउँसे डाइ भेंट करे आइटु कहटा, अट्रा ढेउर दिन हो गिल खोबसे नटियइ डेख्नास लागठ, टोहनके गाउँ नै अइलक् फेंन साल पुगे लागल कहटा ।” “खै ! का करे अइटिन यि बुह्रिया फेंन यहाँ बिना कामक्, मै टे कलुवा ओलुवा पकुइया नै हुँ, साँझके फेंन संघरियक् वहाँ पार्टिमे जैना बा, अइहि टे यहे उब्रल टुब्रल खा लिहिं ।”  हुँकार गोसिन्या बोल्ठिन् । मस्टरान् बुडि घर पुगट सम हुँकार पटुहिया अफिस ओ नटिया शिशु स्याहार केन्द्रमे गइ गिल रहिन ।  डाइ पुग्लिन टे काकु फेंन अपन अफिस ओर सोझ्रटि कलै– “डाइ ! एकचुटि बँचल भात हुइ, ओहे खालिस । ओ टिभि लगा डेहटुँ, डिनके टिभि हेर्के बैठल रहिस । भुँख लागि टे भन्सम कुछ पकाके खा लिस, आझ टोर ओजेसे मोर अफिस फेंन ढिल हो गिल ।” ३ डिन हो गिल रठिन्, बुडि डिनभर घरे एक्केल्हि रठि । अपन लग अप्निहि पकैठि, अप्निहि खैठि । छावा पटुहियइसे एकघचिक फेंन बैठ्के मजासे बटवाइ नै पैले रठि । ना टे सँगे एक पाह्र कलुवा बेरि खाइ पैले रठि । कबु छावा पटुहिया बिहान्नि नटियइ लेले अफिस चल्जिठिन्, कबु साँहि जुन पार्टि खाके आइल बटि कठिन् ।  लगभग ३ बरसके नटिया डिनभर स्याहार केन्द्रमे रलक घरे अइठिन् टे बुडिसे एक्के घचिक किल खेल्के निंडा जिठिन् । जग्ठिन टे टिभि हेरे लग्ठिन । ओहे मारे बुडि अपन नटियइसे फेंन हौसभर खेले ओ बट्वाइ नै पैठि ।  टिसर रात बुडि सुट्ठि टे हुँकार एक्को निंड नइ पर्ठिन् । एहोंर ओहोंर सम्झट सम्झट आँखिभर झलरमलर आँस आ जिठिन् । ओहे बेला भिटम टाँगल बर्का घडि ११ बजल संकेट डेहठ । बुडि विचार टे नइ कै पैठि कि कट्रा बजल । मने घडिक् घन्टि सुन्के मने मने कठि, “यि जट्रा भारि बोल्नाहा घडि बा, ओट्रे ज्यादा ट्याम डेहट टे काहे नै । मोर छावा पटुहियन् ठे टनिक ढेउर ट्याम रटिन्, टब महिनसे अपन डुखना सुखना बटवइटै । ओ, एकओक छाक सँगे कलुवा बेरि टे खैटैं ।”  ....  बुडि डोसर बिहानि गाउँ चल्गिलि । हालः धनगढी, कैलाली                                                                     स्केचः एआइ

आउनुहोस्  बाबु !

आउनुहोस्  बाबु !

१८६ दिन अगाडि

|

१७ कात्तिक २०८२

                                                                                                                                                                                      स्केचः एआइ -- धनराज गिरी -- दिक्क गृहमन्त्री, वागीशदेवी करुणा  गिरोपाध्याय केलादीश्री,आज पनि आयो त्यो पात्र, लोलोपोतो बादशाह,एक थाल खीर बजाएर गयो। बज्रराज हुर्मते लिच्चड, नाम पनि गज्जबको, सकारात्मक । "होइन ए बूढा, यो घर हो कि धर्मशाला, हजुर कौन्तेय कि राधेय ? कति उदार बनेको ? यो दुनियाँलाई खुवाएर, पियाएर के काम ? असजिलोमा कसको साथ पाउनुभयो ? किन यति बेवकूफ बन्नुहुन्छ ? छोराछोरीलाई सम्झाउने, आफू चाहिँ सूर्यपुत्र ? किन यति सोझो ? त्यो बज्रेले हैरान पार्यो। जहिले पनि ठीक्क खाने बेलामा हाजिर।" हाकिम, गृहमन्त्री । मुस्कुरायो प्रोफेसर, बोल्यो,"प्यारी, दानीलाई हानि हुन्न ! पुगेकै छ त ! कल्याण गर ! म छु। मनराज म ! दिलराज साथी ! धन नभए पनि मन छ । टाट भएका छौं र ?" "ह्या, पागल कि अर्धपागल, छोराछोरीको दुःख देखेर आएको होइन ? दुई चार दीनहीनका सन्तानलाई पढाएकोमा आपत्ति छैन । तर भुसतिघ्रेहरूका लागि हात फुकाउन पर्दैन । उनीहरूलाई नै हानि छ। आत्मनिर्भर बन्नुपर्दैन ? यो बज्रे हटाउन के गर्ने बूढा ?" कानमा गायत्री मन्त्र दियो। पत्नीको अनुहार उज्यालो । अर्को दिन, एक घण्टाअघि नै भान्सा उम्काएर बसिन् प्रोफेसरनी । आयो बज्रे, उही समयमा । मीठो स्वर, मह मिसाएर," बाबु, आउनुहोस्, अलि ढिलो गर्नु भयो। टाइगरलाई भनेर राखेको तीन रोटी छ, धन्न, बाबु भाग्यमानी !" हाय, अनुहार बिगारेर बोल्यो," हस्  भाउजू !" ........ त्यसपछि प्रोफेसरको घरमा कोही पनि आएन। "कस्तो लाग्यो सूत्र, मेरी प्यारी ?" प्रोफेसर प्रजापतिनाथ आशुतोष महादेव रुचाङश्री । "हजुर त यो देशको कुन्नि के हुनुपर्ने ! ए ए राजदूत ! राजस्वधूत होइन। "पत्नी।" पख, मेरो चेलो प्रधानमन्त्री हुन्छ अनि, एक पैसा पनि खर्च नगरी !" प्रोफेसर । "ह्या, बूढा गृहप्रमुख हुन नसकेर सेरेमोनियल पति बन्नुभयो राजदूत !" लेघ्रो  तानेर। "तिमीले नपत्याउने,अनि ?" प्रोफेसर । " हनी, हनी, दाम लोहनी ! मनी !! मनी बोहनी !!अनि बन्छ काम !" पत्नी। भिडिओ कल आयो, छोराको, " बा, सजिलो छन्द कुन ? गजलको लागि ?"  "छन्द बन्द, खुरुखुरु काम गर ! गजल म लेख्छु। अङ्गूर छोडेर बङ्गूरतिर लाग्छ ! कुराले चिउरा भिज्छ ? लक्ष्मी खुशी बनाउनू!" बा प्रोफेसर ।   सौराहा, चितवन