डियर अविरल
हमार गाउँम सबसे बरा टिन टल्ह्याँ पक्की घर बभ्नान् घर डेख पर्ठिन । थारु चलनम घरक नाउँ ढर डेना चलन बहुट अघट्यसे चल्टी आइल रिट हो । एक हिसाबले कना हो कलसे यी रित थारु जाटिनक पहिचान फे हो । उट्टर डखिनसे बनाइल पुर्बक पंजार टौलान, डब्लाहान ओ खैराहान घर डेख पर्ठिन । गाउँक डान्चे पुरुब ओर गम्काहाँन, सिसन्याँहान घर ड्याख मिल्ठा ।
वसहक गाउँक् उट्टर पंजार भर झबिहाँन, लौकाहाँन, अखखोडान संग ज्वाटल पस्ग्यान घर ओ नरसरीक ठरिक्क लघ्घ अइलानी जग्गाम पुजाआँटी कर्ना छुटीमुटी टुट्ली छप्रा रहल मर्वा डेख मिल्ठा । गाउँक पछिउ फुर्वा सैरिहान, जब्रान, रस्पुरानघरक छाह्नी डानडान डेख परट ।
बभन्नान् पहिल पहारसे भखर तर खल्हयाइल ब्याला गाउँक सब्ज मिल्क मर्वठेका जग्गम मुन्टा नुकाइक भरिक छुटुमुटु झोप्री बना डेहल रहै । बभ्नक ओह घर रहल ठाउँ आम्हिन फे एक डु ठाउँ डुम्ना हस टर उप्पर जग्गा डेख मिल्ठा । पहिला छुटीमुटी टुट्ली झोप्री अइलानी जग्गम रलसे फे आसकाल भर बभ्न्नान गाउँ बिच्च टिन टल्ह्याँ बिल्डिङ घर बाटिन । डख्खिनओर लिखनडरान ओ भैसाहान घर बटिन । भैसाहान घरक् अङ्ना जोट्ल घोङटाहाँन घर बाटिन । डान्चे डखिन ओर पडाहान घर, डोस भर डुन्ड्रा ड्याख मिल्ठा । डुन्ड्रा नाहाङ्क सेक्टी केल डखिन वर लोहारपुर गाउँ परट ।
पहिल गाउँ भरिक मनै मन्ड्रा सजाइक लाग बड्या टेक्ल रहट । पुरान फाटल चिठल या ट जरावर लुग्गा सियाइक लाग डर्जी वस्टक हरक फार, बस्ला, रुखान, फह्र्वा, कुर्हार, मुडार, बन्चेरी लगायतलोहाकीक सक्कु काम करक लाग लोहरा टेक्ल रहटँ ।
बरस भर काम कराक गाउँक सक्कुज टिहाइ उठाक डेना चलन रहिन। गाउँभरिक मनै डसहिया जरावर भ्वाज काज के लाग लुगा सियाइक लाग पालिक पाल्या आपन आपन घरम सुज्या बलाइँट । वस्टक मन्ड्रा सजाइक लाग बड्यक घर मन्ड्रा डेहट । पहिल एकठो लोहोरा सारा गाउँ धन्ल रह हु । ओह लोहरक नाउँसे लोहारपुर गाउँक नाउँ बैसल हो कना अघट्यक मनैक् मुखार बिन्दुसे सुन मिल्ठा । लोहारपुर गाउँम पहिल सुजि, लोहार, बादीन बसोबास हुइलक रलसे फे आसकाल भर थारु लगाएत सक्कुन जाटिनक खझ्झर बसोबास डेख मिल्ठा ।
अघट्यक मनै केक्रो बाबा पाहार म बन्कस काट या पट्या टुर या ट और कुस कामक लाग गिल ब्याला यहोरछावा जर्मलसे "पहारु" । बाबा कहु बजार गिल ब्याला जर्मलसे "बजारु" । या ट अट्वारक डिन जर्मलसे "अट्वारी" । बुढक डिन जर्मलसे" बुढराम" या "बुढरानी" ओस्टक अंङ्गनम जरमलसे "अंग्न्याँ", चुल्हटर जर्मलसे "चुल्ह्या" अस्टह् अस्टह् नाउँ ढर डेहँट ।
वस्टक घरक नाउँ फे एक ठाउँसे और ठाउँम टसक आइल घरक नाउँ "लौघररान" या ट जोन ठाउँसे टसकक अइलो ओह गाउँ ठाउँक नाउँ जोर्क नाउँ ढर डेहँट । वस्टक जन्नी जोन गाउँसे लन्ल ओह गाउँक नाउँ जोर्क टर्नह बलिना कर्ठ । जस्टक्: गोलासे लन्लसे "गोलह्वाँ" खैरहनीसे लन्लसे "खैरह्वा", ढोब्यासे लन्लसे "ढोबिनपुर्या" अस्ट अस्टक नाउँले बलैना कर्ठ । पाछ लर्का जर्मलसे भर पहिल जर्मल्क लर्कक नाउँ लेक बलिना फे कर्ठ । पहिल छाइ जर्मलिन कर्लसे छाइक नाउँ बेलस क फल्नीक बाबा या फल्नीक डाइ कैक बलिठ ।
हमार गाउँम रहल बभ्नान घर पर्बट्यक घर हो । बभ्ना पर्बट्या अठार बीस बरस आघ पहारक घर खेट्वा सक्कु पहिरो लैगिल पाछ तराई यानि की हमार गाउँ ओहर खलहैलक हुइट । अधिकारी थरक बभ्ना हुइलक ओर्से गाउँक मनै घरक नाउँ "बभ्नान" ढर डेलक हुइट कटी हुँ । बभ्नान घर पहिला टिक्रा थारुनक मर्वा रहल अइलानी जग्गम रहिन । पहारसे टर खल्ह्याइल पाछ गाउँक मनै मुन्टा नुकाइक भरिक भल्मुन घर बना डेहल रहिन । बभ्नान घरक बड्डोक नाउँ छ्बिलान अधिकारी हुइटिन । सायड उमेरले हमार बाबासे बरा हुइही लकिन हमार बाबाह् दाजु कैक बोल्ल ओर्से मै भर बभ्नह् काकु सोरी लगाक बोल्ठु ।
थारुनक गाउँम थारुनसे उठबस करट करट थारु भासा बर लिरौसीसे लिख्ना बोल्ना हो स्याकल रहै । पह्रल लिखल हुइलक ओर्से हुइ छवि काकु गाउँम आपन छुट्ट पहिचान बना स्याकल रहै । असिख लिरौसीसे थारु बोल सेक्लक वर्से हुइ सायड थारुनक मन जिट्ना ओट्रा ट्याम नि लग्लिन । और जहान खै कसिन लग्ठिन मही भर हर चिजम राजनीतिक पार्टी हेर्लक ओर्से ओट्रा मन नि परट । टबुन " गाँर पोछल पठ्रा ट काम लाग जाइट कठ" वस्टक मै फे नेटा हुइट कौनो न कौनो ठाउँम काम लगही कैक मजासे सोरी लगाक बोल्ठु । थारुनक बोली भासा, लवाइ खवाइ, रहन सहन, रिटी रिवाज संग उ बहुट लघ्घ हो स्याकल रहै । असिख सक्कु चिजम सङ लग्ना ओ गाउँक सक्कु मेरीक मुल्य मान्यता ह मन्ना मुद्दा मामिलाक कामम सख्लारा लग्लक ओर्से हुइ सायड हमार गाउँक तीन सल्वसे छवि काकु महटावा चलाइट बाट ।
गाउँक महटावा बन्क ओर्से हुइ सायड गाउँम सब्जे जन्ना सुन्ना मनै जो मन्ठ । बभ्नान काकु राजनीतिम बहुट आघ हुइल ओर्से गाउँक ढ्यार जसिन मनै नेटा बड्डो फे कठ । हेर्टी हेर्टी आसकाल टिन टल्ह्याँ घर घरक उप्पर छटम नेपाल टेलिकमके टावर ढरल बाटिन ।
बभ्नान घरह् केउ नेटक घर, टावर वाला घर, केउ महटावक घर कैख फे चिन्ठ । महा बरा नाक हुइल्क ओर्से केउ नाक्या बभ्ना ओ ढिर्हार जन्नीनक ढिर हस बरा ढिर हुइलक ओर्से केक्रो केक्रो मुहम से ढिरगग्रा कैक सुन फे मिलट । लेकिन ढ्यार जसिन मनै भर नेटक घर कैक चिन्ठ ।
गाउँम बर्खा ओराक हरेरी पुजा कर स्याकल रहै । हरेरी पुजक संग अस्टिम्की फे लच्क्या स्याकल रह । गाउँम सब्ज अस्टिम्कीहाँ सामाजाम कर्ना म डँटल रहै । अस्टिम्की आइटा कैक गाउँक चिन्डीबिन्डी लर्का नस्य फुन्याँट रहै । छिपल पाकल मनै भर अस्टिम्की कसिख ढकेल्ना कैके झन्खटी रहै । आसकल कर्टी कर्टी अस्टिम्की फे गाउँ घरम डुह्री डाब डारल । बभ्नान छबी काकु पर्बट्या हुइलसे फे थारुनक संग उठ बस कर्टी अइलक ओर्से हो या ट और कुस कारनले हो थारुनक भासा संस्कृतिक संग रमैना मन पराइ ।
गाउँम महट्वा जे चलैठ, ओक्र घर अस्टिम्की टिकक लाग चित्र ओहै बनैना गाउँम नियम लागल रह ।
गैलक साल्वा फे अस्टिम्की टिक्ना चित्र हम्र जो बनैल रही कलसे गैलक सल्वासे आघक सल्वा भर लिखनडरान सुखराम बनाइल रहै । सुखराम आसकाल परड्यास हुइलक ओर्से गैलक सल्वासे हम्र बनैटी आइल बाटी । बभ्नान घर पक्की हुइलक ओर्से हो या पर्बट्यक घर हुइल्क ओहर्से हो उ भर पटा नै हो । लेकिन डेह्री निहुइलक ओर्स हम्र और सल्वक हस बह्रीक् सिमेन्टेहा भिट्टम अस्टिम्की टिक्ना चित्र बनैटी आइल बाटी ।
जब्राहान लखन, कुर्हरान मंन्टु, बचहान माघु, गम्काहान मंरु, लौकाहान जोखन, सिसन्याँहान अंगनिया डिडि, पडाहान पार्बती ओ घोङटाहाँन प्रतिमा बाबु हुक्र फे रहै । चौकीडरान बुडी भर हमन सिखाइट रहिन । काम कर्नासे फे हेर्ना मनै ल्याँहार भर रहै । मै सब्से उप्पर डाहिन पाँजर डिन व बाउँ पाँजर जोन्ह्या डोस उप्रक लाइनम धनु बान व गडा लिहल् पाँच पन्डावन् बनाके उहिँसे टरक लाइनम डुरपटी लगाक ६ जन जनानीन् बनाक रंग फे भर स्याकल रहु ।
बार मुरिक मनैया बरमुर्वाक , हाँठ् जोर्लक सम्ढिन्, डोलि बोक्लक मनै, नचिन्याँ मन्डर्या, कजरिक बन्वा, सटरंग गोन्ड्रिम डु जे सम्ढिनिया बैठल्, हर जोट्टि रलक मनैया इशरु, पुरैनक पटिया भर बनैल केल रहु । बार मुरिक मनैया बरमुर्वाकम रंङ भर रुर्हरान मंन्टु भरट रहै । और चित्रम भर रंग भर्ना आभीन बचल पली रह । टरक भागम म आभिन गइया, हँठ्या, उँट्वा, पानीक उप्पर लाउ, लाउम २ लवल्या व ३ जे जनानीन् ज्याकर उप्पर डेल्वा, ढकिया व गग्री, डुढि केचुवा, पानीम रैनी मछरिया, साँप, बिच्छी, गेंगटा सब्से टर बिच्चका भागम , कदमक रुख्वा , कदमक रुख्वम बसिया बजैटि रलक कान्हाँ, कदमक रुख्वम बंडार , रुख्वक टर सेंठ्ली कुकनिया , आउर टर उल्टा जन्नी बनैना बाँकी पली रह । बासुकी नागक प्रतिक, चारुवर हुइटि टर आक उप्पर से घुम्लक ज्याकर बिच्चक कदमक रुख्वा रहठ् ओहाम भर बुट्टा भर्ना केल बाँकी रह ।
सिसन्याँहान अंगनिया डिडि अस्टिम्कीक चिट्र बनैना चारुवर आजर पाजर बनाइल भिट्टम बुट्टा भर्ना कामम डटल रहिन । प्रतिमा बाबु रंगक पोक्या पोर्क पिलेटिम रंग बनैना ओ सुखल पिलेटिम पानी डार्क रङ फिट्ना काम करट रहिन। पडाहान पार्बती बाबु भर कर्या रंग बनाइक लाग कुइला कुचट रहिन । लखन चिट्र बनैना छुटी बरा बासक बुरुस घाम गर्रैल बनाइट रहै । माघु जुन मै मागल रंग मही पुगा डेहट रहै ।" नि पाइलसे कोक्वा भटार" कह हस लाल रंग ओराक पवैक पाकल फारा फे काम लगाइल रहि हम्र उ डिन ।
गाउँक लह्याँर भर लर्का भिट्टर बाहेर हुडहुड पटपट भैंस मारल हस करट रहै । " आज ट सारा कब्लिक पट्या कुल्मुला गिल " अस्टक अख्राक बोली बाहेर अङ्गनमसे महा फट्कारसे आइल । बोली सुन बेर लागल हमार गाउँक स्कुलम पर्हैना खुस्या मस्टर्वा हस । ना कटी ओह मस्टर्वा जो रल्ह । अस्टिम्कीहा भुख्ल रहल लर्कन भुखक झार सुकुर सुकुर करट डेख्क मस्टर्वा खेल्वार करट रहल हुइही सायड ।
"सुरक संग भल्वा धान खाए " कह हस खिस्सा कुर्हरान मन्टु होगिल रहिन । चट्टुरम दलगंन्जा मन्टु बरमुर्वाक म रंग जुन असिख भर डेली कि बिन सोहिइटिक सरिर लाल मुन्टा जुन हरेर । सायड ठुन्याँरक रंग नि लगैल ओर्से हुइ । "जाट आपन हस खाइ नि पाइल सिङ्टी मिङ्टी डेख परट रहिन । हर जोट्टी रलक मनैया जुन रङ पौटाक जुवम नाठल गोरुनसे फे हर जोटुइया मनैया ठुल बना डेल ह्यार बेर ढिरगग्रा हस देख पर्ना । प्रतिमा बाबु अंगनिया डिडीक कानम खुस्फुसाइट मै फे सुन डर्नु "जाट ढिरगग्रा बभ्नक हस बनाइल बा कैक "
बनाइल चिट्र डेख्क हम्र बेढब ठिट्ठा मार-मार हासल रलही उ ब्याला । पाछ खुस्या मस्टर्वा हमन डक्लैइल टब जबर जस हासी रोक्क चुपाइल रही । "सब सिँगार घेघ्र बिगर" कह हस होगिल डोस डुनु चित्र मेटाक मै फेन्से सट्टो बनैनु ओ रंगैनु । दु:ख सुख अस्टिम्हीका चिट्र बनाके फे सेक्ली उ डिन ।
गाउँक चि चि भुरी लर्का पर्का सन्झ्याक खिरक्, काग्डीक् चोटि काट्क लुट पाब कैके लर्का बेढब फुन्याँइट रहै । गाउँक सक्कु जन्याँवन संझ्या जुन सारा गल्ली जुगुर जुगुर डिया बर्ल बभ्नान घर अस्टिम्की टिक गैल । "ज्याकर डिया बुटी उ डुठारी रठ हु " अस्टिम्की टिक जैना जन्यावनक मुहमसे सुन्नु यि बाट भर मै ।
सब्से आघ जब्राहान भौजी टिक्लिन घरसे लैगिल सेडुरले डाहिन हाठक अंङ्ग्रीले । अप्न टिक्क स्याकल पाछ भौजी आपन छाइ हन टिकाइल रहिन । " खाटीपुह्री जर गुरी लैजाइस सड्ड भर निक निक ढरिस " कैक आपन छाइक मुन्टाम कान्हँक म ढ्वाङसे लरा डेलिन । जब्राहान भौजी ठरिक खिटहर रहिन । आपन छाइहन ट बरमुर्वकम लराइ लराइ करिन । पालिक ओस्रा सब्से टिक्लसे फे बरमुर्व हन भर केउ फे नै टिक्ल । आखिर टिक्ना जो नि रहिन ट बनैठी काजे कना सवाल म्वार मन म आइल । फे सोच्नु एक घरक डाडु भैया सक्कु जे मजा रठ कना ट नै हो । नि मजा काल करल डाडु भैयन हमार घरक नै हुइट कह फे ट नै बनट । सायड वस्ट हुइ कना लागल मही । बर्मुर्वक महट्व कम हुइलसे फे एक्क घरक मनै होके बनाइक परल हुइ जस्ट लागल ।
संन्झ्याक बभ्नान घर अस्टिम्कीहा गीटले चौकस हुइना हुइल । भैसाहान काकी पुइनपडान बुडी, डब्लाहान मौसी, सैरिहान काकी , जब्राहान भौजी , रुर्हरान फुइ , बचहान छोट्की काकी , गम्काहान बडाइ, लौकाहान माइ, सिसन्याँहान अंगनिया डीडी, पडाहान पार्बती ओ घोङटाहाँन प्रतिमा बाबुक संग और जे फे रहै । "भेर्या राग मन बैराग" कटी चौकीडरान बुडी भर गीट गाए आइक मन नि करट रहिन । जब्रौ गाउँ बठ्न्यावन गीट सिखा डेहो बुडी कैक लेक आइल रहिन ।
चौकीडरान बुडी पहिल डस्यम सख्यक नाच करबेर कयो साल मोहरिनिया बनल रहिन । हमार थारु जाटिनक गीट बासक बखारी बाढल बाटिन हुकाहार म । बुडी अस्टिम्कीहा गीट गाए अइली ट म्वार मन फे असिन चौकस हुइल । असिन मैगर रागम गीट गाए सुरु कर्ल
सिरिजि ट गइल री जलठल ढरटी
सिरिजि ट गइल री कैला री कुस डाप
सिरिजि ट गइल री अन्ना कही बिरवा
अन्न कही बिरवा री डिउटा डिहल री फुला बास ।
सब जे असिन मजासे गाइट रहै । गीट सुन्टी सुहावन सुन मिल्लासे फे मै भर गीट कना फेड्री ना टिप्पा बुझट रहु । टबुन रहरके आघ के सेकट बा । अस्टिम्की चित्रक संग अस्ट्म्कीक गीटम मानव जाटिनक जीवन जगत प्रकृति, गहिँर मैया, थारुनक लोक इतिहास, जीवजन्तु, कान्हँक गुनगान, लोक संस्कृति, जीवनशैलि जोर्गैल्क चराचर झल्कल् सुन मिलट रह । मै फे डाइक संग ढ्यान लगाक गीट ओनाइट रहु । मही अस्टीम्कीक गीट भिट्टर का मिथक जन्ना बहुट रहर लाग लेकिन ठुन्याँर क मौका नि पाइल रहु । उ डिन मै मौका पैनु । चौकीडरान बुडीसे हम्र वर घचिक गाला मर्ली । बुडी गाइल गीट क हर अख्रा गाक ओकर भिट्टर क मिथक रस ठुन्याँरक बुझाई । बुडी जस्ट बुझैटी जाइ वस्टक मही आउर आउर सुनट जाउ जाउ जस्ट उट्सुक्टा बार्हट जाए ।
पहिल हम्र सब्से जे बन मानुक रही । असिख घर मानुक नै रलही । मनै बन्वम रहट । आसकालीक हस लुग्गा लगाइ नि सिख्ल रहै । मनै नाच गाए नि सिखल रहै । उ ब्याला बिन लुग्गक नङ्ट् न्यागँट जस्ट बंडार डेख्ठी बन्वम, ओस्टहँक सब जे नङ्ट रहट । लेकिन लर्का पर्का ट जर्माइक परल असिख ठर्वा जन्नी संग नि रहल हुइल्क ओर्से । लर्कनके बाबा के हुइट कना जन्नी मनैन केल चिन्हँट । बन्वम जस्टक छुटी छुटी जीव जिनावर फै फालर ओराइ लागल । भारी जिनावर हन एकेली मार नि सेक्ना हुइल । टबसे मनै बगाल बनाक रह लग्ल । असिक रहक केल नि हुइ जियक लाग ट कुस ना कुस ट करक परल कैक खेटीपाती कर लग्ल । अघट्यक मनै ठारुनसे बुढ्यार मेढारु रल्ह हुँ । ओह ट गीटम बाः
परि टगइल री खेटी पाटीक डिनवा
कैह्या जैब्या इसरु र हरवा उहार ।
असिख गीट अंन्सार कना हो कलसे खेटीपाटी करक लाग मेढार मनै ठारु मनै सिखाइल अख्रा प्रस्ट सुन मिल्ठा । गीतम कहल अन्सार जासु जन्नी मनै ओ इसरु ठारु मनै हुइट । हिक्र डुनुजे ठर्वा मेढर्वा हुइट ।
टै कारी जासु महिन हर वाहर पठिठ्या
मोर लाग भटकी भटौरा रिझा ।
इसरु आपन मेढर्वाहन मै हर उहार जाइक लाग म्वार लाग भटकी भटौरा रिझाउ कटी बाट । यी एकठो गीट केल नि होके गीतम मानव सभ्यता नुकल बा कना अलपट्र ड्याख मिल्ठा । गीट म आब भाट टिना फे निढ सिखैठ ।
मेहरारीसे काह्रल जासु कसकी कसहेरा
जिहिमन निढल जासु झाली मकिउमका भटुवा ।
अघट्यक मनै पहिल कासक भाँरा बेल्सट हुँ । रसरस काँस हेराइल तामा आइल । डोस गिल्टी आइल पिट्टल आइल । आसकल फे डोस काँसक भाँरा सुरुवट हुइट बा । याकर मटलब असिख हेर्ना हो कलसे पहिल हमार पुर्खावन जोन करट गीतक अन्सार उ ठिक रह कना ड्याख मिलठ् । बुडी गीट मसे सक्कु चिज रिझाइ सिखाइट कलिन ट मै हमार डाइ ह सम्झ लेनु । हमार डाइ भाट रिझाइ लाग चाउर ढोक हाठक अंङ्रीले पानी नाप्क चुल्हम बैसाइट कैयो फ्यारा मै डेखल बाटु । गीट म जासु भाट टिना रिझा स्याकल पाछ ।
सबहु जिउनारी जासु भुइया ढरी डेहल
उपरसे डारल जासु घिउ न कही बास ।
पहिलक मनै आसकालिक हस भुठक टिना रिझैना चलन नि रहिन हुँ । दाल या ट कप्वा रिझाक छौकना चलन फे नि रहिन हुँ । मनै टाटुल पानीम टिना रिझाइट हुँ । हुइना ट आसकाल डक्टर्वन फे कठ भुठल टिना जिन खैहो उमालक खिहो कैक कठ । जासु जब टिनम म घ्यू डर्ठी उ घ्यूक बास हरि कबिलास पुगल हुँ । हरि कबिलास कहबेर उत्तर पर्बत्वम पुगल हुँ । जहाँ हिउ परट हिमाल रहट ओहै हमार डिउटन बस्यारा पर्ठ कना हमार थारुनक जन बिस्वास बा । ओह ओर्से हुइ हमार थारुन क डिहुरार कोन्टी फे उत्तर रहट । थारु चलन म हमार केउ मु गिलसे उत्तर सिह्रन कराक सुटैठ । काजे कि उहिन फे हरि कबिलास अर्थात स्वर्ग जिना लिरौसी हुइहिन कना हिसाबले सुटैठ । ड्वासर बाट गुर्वावाक छाई ढर्मक ढेह्री ग्यान पाइक लाग उत्तर परबट्वम दह फुलवार चित्रण फुलवार मुन्सी फुलवार सक्कु फुलवार उत्तर रह व ओह ग्यान पाइल रहीन हुँ ।
पहिल आसकालीक हस टठ्या खोर्या नि रह । अघटियक मनै खिना पिना लिरौसी ह्वाए कैक डोन्या टेप्री लगाक बेल्सट हुँ । ओसहक गीत म फे टेप्री लगाइट सिखाइट ।
सखुवाक पटिया रे जासु बासक कही सिका
कचर कचर जासु री पटरी लगा ।
असिख हेर्ना हो कलसे आसकाल हम्र बेलस्टी रहल डोनी टेप्री अघट्यक मनै जो सिखैल कना बाट यी गीट क अंशसे फे अनुमान लगाइ सेक्जाइट । गीट भिट्टर भाट रिझाइ डोनी टेप्री लगाइ सिखाइट संग आब खेटी पाटी करक लाग हर उहार सिखाइटा ।
जउ टै जासु री टै हरूवा उहार पठैठ्या
कौन कौन काठक नाँउ डेहो र बटा ।
पाननक काठक इसरु र हरूवा बनैहो ।
जिन्ना काठक इसरु र हरिस बनैहो ।
सक्सार काठक इसरु जुवा जे बनैहो ।
बासक भोन्डा र इसरु टरौची बना ।
पानक कठ्वक हर ओहर्हो जिन्ना अर्थात सख्वक कठ्वक हरिस बनैहो । सक्सार कठ्वक जुवा ओ बासक भोन्डक भर टरौची बनैहो । अइल कठ्वक शैल ओ गटार बनैही कैक गीटम सिखाइट । असिख सक्कु काम कैक इसरु घर अइल । इसरु ओ जासु ठर्वा मेह्र्वा हुइट । असिख भ्वाज करक ६/७ बरस होगिल रहिन । अट्रा ढ्यार साल सम्म लर्का नि हुइबेर बाहेर क डिउटा रिसा गिल कि घरक डिउटा रिसा गिल कना हुइलिन । डुनु जे नस्य झन्ख लग्ठ । जासु लहाए गिलिन ओह ब्याला गौरा पार्वती मृटी भवन घुम आइल रहै हुँ ।
इसरु महादेउ गौरा पार्बती भौरा घुम अइल
कौनी करनिया री टिरिया रुइलो री ।
हम्र जिल्बुल्वक साग ह सब्से पहिलक साग मन्ठी । ओह ओर्से हम्र उ साग रिझैलक डिन सब्से पहिल आपन लर्कनके लाग पट्यम बठा बट्ठी । डोस गोरुनक लाग बठा लगैठी । सब्से पहिल साग गोरुन खवैठी, असिख गोरुक खावक आपन लर्कन खवाक बुह्राइल मनै खिठ । गीट अन्सार सिँकक डोबले जासु लर्चक टिना चिख्ली ट हुकाहार प्याटिम गर्भ रही गिलिन हुँ । कना गीत अन्सार बुझ सेक्जाइट । असिख जन्नी मनै अंसिहा हुइठ ट सढाइल ब्याला कसिन लग्ठिन कना अस्टिम्कीहा गीतम बा खुलाइल बा । ओसिख ट लर्का ९ महिनाम जर्मठ कठ लेकिम यहाम कान्हाँ भर १० महिनम जर्लक हुइट हुँ । टब सोहरिनियाँ कठिन
नाक ओर्से हुइब्या र बलुखा ढरबु नकैयाँ वीर नाउँ
कान ओर्से हुइब्या र बलुखा ढरबु कहनैयाँ वीर नाउँ
घसर मसरी री हिरा सोहरिन पेटवा ना मरैल
बलुखक डुलुवारी भुइया री खहरा
कान्हाँ जर्मठ रसरस सयन हुइठ। गोहम्न्याँ कर्ठ, बैठ्ठ घसकुर्या कर्टी ठह्र्याइ लग्ठ व नेङ्ठ भिर्ठ बरा हुइठ गोरु चहैना हुइठ । टब से मैयाँ पिरिम क बाट आइट हुँ ।
आउ भिनसरिया री मुरगा एक बोलल
उठो पुट बारु कन्हैयाँ बछरु न छ्वार ।
जउ टही मयरी मोर बछरु छ्वार पठैठ्या
मोर लाग मयरि री सोनकी लठिया मगा ।
जासु आपन छावा कान्हाँह् भिन्सार हो गिल, उठो पुट ओ गैया बछरु चर्हाइ लैजाउ कठिन । कान्हाँ जुन म्वार डाइ मयरी गैया बछरु चर्हाई जाइक लाग स्वानक लठ्ठी बना बन्ठ । डोस डाई कठिन
सोन कही लठिया र पुट राजा घर बाट
काठ कि लठिया र पुट डेहबु र बना ।
डाइ कठिन स्वानक लठ्ठी राजक घर बाटिन मै टुँहार लाग काठक लठ्ठी बना डेहल कठिन । कान्हाँ गैया बछरु चर्हाइ जैठ ।
नउ लाख गौवा र कान्हाँ गौह्री गहराइल
कडम बिरछी छाह्री कान्हाँ बसियाँ बजा ।
……
कडम रुख्वम कान्हाँ बसिया बजिठ ओ गैया बछरु चर्हैटी कटी बुडी वर नम्माक जम्हाइट रहिन । जम्हाइट संग रस रस बुडी ओघाइ लग्लिन । रात फे छिप्क पाक स्याकल रह, गीतम मुर्गा ब्वाल हस जाट्टिक मुर्गा बोल सेकल रहै ।
बभ्निन्या काकी भैसिनियक दूध डोह उठ्क लाग चाल करट रहिन । मै बुडीह सुटाक आपन घर ओहर नाम डेनु। घर जाइबेर डगरिक पर्ना घरम अस्टीम्कीक फर्हारके लाग भाट टिना रिझाइ लागल रहौ । भाराँ खन्मनाइट अल्पट्र सुन मिलट रह । डुख सुख अस्टीम्कीह ढकेल्ली ।
सिङ्गुल फटिक मन रहल स्वाझ थारुनक मन बभ्नान छबी काकु वर लिरौसीसे जिट स्याकल रहै । गाउँम सब जे ओक्र गुनागान गाइट । मै काकु कैके बोल्लसे फे छवि बड्डोक चाल माल एक्को मन नि पर । सक्कु कामम भित्र भित्र राजनिती कर्ना । "हाठिन क खिना दात व डेखिना दात अल्ग अल्ग रठिन ।" कह हस समाजसेवीक नाउँम स्वाझ थारुन ठग्क भित्र भित्र बहुट सम्पत्ति जोर स्याकल रहै । आपन बर्का छावह अमरिका पठा स्याकल रहै । छोट्का छाव व छाइ भर काठ्मान्डुक बरा स्कुलम पहर्ठिन हुँ । "मजा मनैके कबिलन बहर्ठिन, नै मजा मनैन के दुश्मन बहर्ठिन ।" कह हस उ सम्पत्तिक संग दुश्मन फे ढ्यार कमा स्याकल रल्ह।
एक फ्यारा लोहारपुरिक पर्बाटिन मार छुटल रहिन । गाउँम मार आइल ब्याला हमार गाउँक मनै बचाइल रहिन । खै का बाट म बाट नि मिलल हुँ । पाछ ट लठ्ठी, बेडाहा, छुर्या मुडार लेक गाउँम पेल्क मारक लाग रहिन l हमार गाँउक मनै हुकहन रग्डल टब बल्ल बचल रहै बभ्नान बड्डो ।
देशम संघियता लागु हुइल पाछ स्थानीय चुनाबम हुइना हुइल । बभ्नान बड्डो नगर प्रमुख बन्ना टिकट पैला । "कुस पाइक लाग कुस गुमाइक परट कठ ।" मै फे छवि काकु जिट्लसे कहु जागिर खावा डेठ कना आस म चुनाबक ब्यालाम खोब्से पार्टी क झन्डा ब्वाकल रहु । कना हो कलसे एक मेरक झोल बोक्वा बनल रहु । गाउँ घरम सक्कुनक मन जिटल छवि काकु बहुमतले जिट डर्ल । आब ट जिट्क नगर प्रमुख बन्ना ठहर्ल । गाउँक मनै जिट्नौरी चुकी सुवर मार्क सिकार फका फका खिल । जार डारु ट गोह्मन्याँ कर कर खाइल रहै उ ब्याला । आब ट मज मनै आपन मनै चुनल बाटी, गाउँ करोट फ्यारट कि कना आसक डिया सक्कुजे बर्ल रहै ।
बभ्नान काकु नगर प्रमुख बन्ल । सुरु सुरुम ट जनतनके बोली सुन हस हमार गाउँम लाइन अइना हुइल । कुस महिनम गाउँक सरकम गर्याबिल हुइना हुइल । नहर फे आब झट्टह अइना बाट सुन मिलट रह । कुस डिन पाछ गाउँ लाइन ट आइल । लेकिन लाइन आइल नाउँ केल एकठो गुलुब फे ठुन्याँरक नि बर्ना । सरकम बिछाइल गर्याबिल जुन पक्की घर बनाइक लाग डारल जग हस बर्का बर्का पठ्रा केल । डगर म न्यागबेर असिन लागट मै पानी सुखल लडियक म नेगट बाटु जस्ट । पाछ आइल बजेटके बराबर फे काम नि हुइबेर जट्रा नेटन अइठ आपन स्वार्थक भक्री भराए केल अइठ जस्ट लागठ । रसरस "आपन काम बनटा भाँडमे जाए जनटा" कना खिस्सा हुइ लागल ।
स्थानीय सरकार संग गाउँक टोल चौराहा म गाउँक नाउँ लिखल बोड आइल । बोड अइना मजा बाट हो । लेकिन पहिला बेल्सल गाउँक नाउँ लिखल बोर्डम पर्ह नि पैना हुइली । "रोटी ट बिल्टैलो गुहा चिम्टले" कह हस हुइल । बोड ट आइल गाउँ ठाउँ, चौराहा, कुल्वा, लडिया, टल्वाक नाँउ बडलल आइल । हमार पहिचान डबाइ खोज्लक हो या ट हमार भाषा बेल्स नि जान्क हो यी सरकार । बुहर्या कुल्वा "सोरही कुल्वा" बनल । ओरै लडिया "औराही नदी" बनल । घोरीघोरा टल्वा "घोडाघोडी ताल बनल ।" बह्रैया टल्वा " बाढैया ताल" बनल । मरह्याला गाउँ "मढेला" बनल । गोब्रैला गाउँ "गोब्रेला" बनल , जुरपानी "जुडपानी" बनल । बावनपुर "लवनपुर" बनल । लवलपुर "नेउलापुर" बनल । ढोह्री "ढोढरी" बनल । माचर चोक "माचड चोक " बनल, बनाती "बलाती" बनल, भुर्कैहिया "भुट्कैया" बनल चिक्टैह्याँ "चिट्कैया" बनल, फट्यापुर "फत्तेपुर" बनल, भोगपुर्वा "भोगपुर" बनल, सुन्द्री फट्वा "सुन्दरी फाँट" बनल । कोहली "कोइली" बनल । हेक्ली "हेकुली" बनल, सुटैह्याँ "सुतैया" बनल, टेर्ह्या "टेडिया" बनल । रजेहना "रझेना" बनल । अस्ट अस्ट बहुत गाउँक, ठाउँ, चौराहा, कुल्वा, लाडिया, टल्वाक बडल गिल ।
हुइट हुइट हम्र मना जिना टर टिह्वारक नाउँ फे बडलट गिल माघ टिहवार "माघी" बनल । अस्टीम्की "अस्टमी" बनाडेल । मै सोच्ठु पिपर करु नि रही । न्वान नोनार नि रही । बेसार हर्ड्यार नि रही ट ओकर कौनो म्वाल नि रहहिस । काजे कि पिपर्क पहिचान करु हुइस । न्वान क पहिचान नोनर हुइस, बेसार क पहिचान हरड्यार हुइस वस्टक हमार गाउँ ठाउँ, चौराहा, कुल्वा, लाडिया, टल्वाक नाउँ टर टिहावर क नाउँ बडलटी जाइ कलसे हमार पहिचान का रही । जबकी पहिचान जो नि रही ट हम्र थारु हुइटी कना प्रमान हमार ठे का रही ।
छवि बड्डो बहुट स्वाझ थारुनक गिभ्वा खाक गुस्ली चुस लब्डाइ हस लब्डा स्याकल रहै । बभ्नक नाँउ " छवि " रलसे फे बड्डोक मन ढिगुल मन रहिन । "ल्वाभ क भाँरा कहिया भरी" बभ्नान नेट्वा बड्डो बहुट रुप्या कमा सेकल रहै । कोहलपुर ओ नेपालगन्जम बर्का बर्का रज्वक दरबार हस बङ्ला जोर सेकल रहै । आभिन सुन जाइट काठमाडु फे घर किन्ल बाट कैके ।
डिन, अठ्वार, पाख, महिना छ्याक साल कट्ना कट्रा डिन लागि । हमार गाउँक उट्टर मर्वा बनैइल जग्गा । जोन सुरुम बभ्नानक लाग गाउँक सक्कुजे मिल्क मुन्टा नुकैना भरिक घर बना डेहै । ओह मर्वा बनाइल अइलानी जग्गा फे आपन नाउँम सार स्याकल रहै । गाउँक ठरिक्क उत्तर ठन्ह्वक डखिन लर्कनके गेडा खेल्ना चौरके जग्गा फे आप्न नाँउम सार सेक्ल रहै । हेर्टी हेर्टी बभ्ना गाउँ भरीक सब्से धनी मनै हो गिल रहै ।
गाँउम भित्र भित्र आस देखाक बहुट थारुनके ट्वार यी काम कर डेम उ काम कर डेम कैके पैसा खाइल रहै । बहुट जहनके ट घरजग्गा बैङक ढर्क पैसा खेला स्याकल रहै हुँ । टठ्यम भाट रहट सम्म केल मनै छुठ । जब टठ्यक भाट ओरा जाइट टब्से ओह टठ्य ह मनै छुवक लाग घिन मन्ठ । वस्टक बभ्नान बड्डो आपन स्वार्ठक भक्री भरक लाग थारुक भावनासे खेलल । स्वाझ थारुन चुस्ना सम्म चुसल । आसकल ट झन चट्वा डब्ला आपन हाँठम बाटिन । हमार डेसक नेटक हाल डेख्क राजनीति नाही कि लाज नीति जस्ट लागट ।
हमार गाँउक नाउँम आइल नहरके बजेट हिनामिना कर्लक अक्तियार पकर लेलिस । भित्र भित्र बहुट मिलैना कोसिस कर्ल लेकिन डुस्मन ढ्यार हुइलक ओर्से हो या ट मुद्दा ढ्यार पर्लक ओर्से हो । बभ्नान नेट्वा बड्डो जेलम डर्वा पा गिल । हमार हस भुइह्याँर मननैके बाट के सुन डेहट बा । "मनै उप्पर पख्वम पुग्ठ ट भुइयक मनै नि चिन्ठ ।" वस्ट बभ्नान बड्डो ठाउम पुगल पाछ पिउन क जागिर सम्म खवाइ नि सेकल । आज यहाँ खाडीम आपन जवानी बेच्टी फुस्सर ढ्यार बिल्टैटी पस्ना छुवाइट बाटु । म्वार जस्ट हजारौ युवा औरक ड्यासम आपन जिन्गीह पैससे सौडा कर्टी बाट । "थारुन क पाछ बुद्धि" कह हस गैयक ख्वाल ओहरक गडह नि चिह्न्ली, उ पापी बभ्नाह कैक गाउँक मनै पस्टैटी फुस्सर ढ्याबर बिल्टैटी बाट ।
"राजनीतिक हाँठ ढ्यार नमाम रहत हु" सायड ओह हाट नम्मा होके हुइ बभ्ना कट्रो डिनम जेलमसे छुटगिल । जसहक अस्टिम्किहा गीटम जासु इसरु हन हर चिज सिखैलिन लेकिन आसकाल पुरुष प्रधान समाज बन स्याकल । वसहक पहिल मुन्टा नुकाइक भरीक घर बना डेहल बभ्ना आसकाल सक्कु जहान आपन मुठ्यम लेक चल्टी बाट ।
का हम्र थारु औरक स्याँवा करक लाग केल जर्मल हुइ ट ? का जाट्टिक हम्र थारु सड्ड भर फुसर ढ्यार हुइना हो ट ?
बर्दिया नेपाल,
हालः दोहा, कतार
२०८२ कुवाँर
प्रकाशित:
१४४ दिन अगाडि
|
२८ मंसिर २०८२
३ दिन अगाडि
|
२० वैशाख २०८३
१४ दिन अगाडि
|
९ वैशाख २०८३
१५ दिन अगाडि
|
८ वैशाख २०८३
१८ दिन अगाडि
|
६ वैशाख २०८३
१८ दिन अगाडि
|
५ वैशाख २०८३
२० दिन अगाडि
|
३ वैशाख २०८३
२० दिन अगाडि
|
३ वैशाख २०८३
१३०३ दिन अगाडि
|
२५ असोज २०७९
१३३८ दिन अगाडि
|
२१ भदौ २०७९
१३४७ दिन अगाडि
|
१२ भदौ २०७९
१३०२ दिन अगाडि
|
२६ असोज २०७९
१२५२ दिन अगाडि
|
१५ मंसिर २०७९
१३०८ दिन अगाडि
|
२० असोज २०७९
१२४० दिन अगाडि
|
२७ मंसिर २०७९