उनले कथामा जहिले पनि कर्ममा रमाउने मान्छेका कथा प्रस्तुत गर्दै आएको बताइन् । हालसम्म १०४ भन्दा बढी कथा देखाइसकेको जनाउँदै उनले भनिन्, ‘अहिले दर्शकले नै आफ्नो गाउँघरको फलानोको पनि कथा हुन्छ भनेर खबर गर्न थालेका छन् । जसलाई आफू कथा हुँ भन्ने थाहा हुँदैन, तिनै मानिसहरू हेर्ने कथाका कथा हुन् ।’

चापागाईँले कथाको केही श्रृंखलामा केही दाताको सहयोग रहे पनि अरु कथा कमलकुमारलगायत आफ्नै बलबुताले बनाइरहेको जनाइन् । चापागाईंसँग पत्रकार रजनीश भण्डारीले संवाद गरेका थिए।

जमाना डिजिटल माध्यमको

कार्यक्रमको दोस्रो सत्र ‘डिजिटल रिडर रेभेन्यूःमिडियाको भविष्य’ शीर्षकमा जमाना अब डिजिटल माध्यमको रहेको चर्चा भयो । 

सो क्रममा सेतोपाटी डटकमका प्रधान सम्पादक अमित ढकालले सञ्चारमाध्यमले व्यापारिक घरानाका गलत धन्दाबारे लेख्न नछाडेको दिन उनीहरूले सञ्चारमाध्यमसँग गर्ने ‘ब्ल्याकमेलिङ’ रोकिने टिप्पणी गरे । 

ढकालले फेसबुक र गुगलमा सस्तोमा विज्ञापन राखिने हुँदा महँगोमा मिडियालाई किन विज्ञापन दिने भन्ने समेत विज्ञापनदाताले प्रश्न गर्ने गरेको सुनाउँदै समग्र मिडिया संकटमा रहेको बताए । तर सानो लगानीमा सुरु गरिएको सेतोपाटी अहिले ५५ जनाको ठूलो परिवार भएको तथा वार्षिक ५ करोड खर्च गरिरहेको जानकारी पनि शेयर गरे ।

त्यस्तै, उकालो डटकमका प्रबन्ध सञ्चालक उकालो डटकमका प्रबन्ध सञ्चालक आमोद प्याकुरेलले आफूहरू नाफा नकमाउने संस्थाका रूपमा रहेको र विज्ञापनभन्दा ‘क्राउड फन्डिङ’ मा केन्द्रित रहेको बताए।

अंग्रेजी भर्सनको अफ द रेकर्ड अनलाइन अहिले स्थगित छ । त्यसका सञ्चालक सम्पादक प्रणय राणाले अब आफूहरूले ‘मेम्बरसिप मोडेल’ बारे सोचेको बताए। युवा पुस्ताको समाचार उपभोग गर्ने तरिका चेन्ज भएकाले अब युवालाई केन्द्रमा राखेर सामग्री तयार पार्नुपर्ने उनको भनाई थियो ।

त्यस्तै, नेपाल रिपब्लिक मिडियाकी सीईओ समृद्धि ज्ञवालीले न्यूयोर्क टाइम्सको ७० प्रतिशत आयको स्रोत ‘पे वाल’ भएको बताउँदै पत्रकारको क्षमता अभिवृद्धि गरे आर्थिक सङ्कटको समस्या समाधान हुने बताइन् । यो सत्रको सहजीकरण मधु आचार्यले गरेका थिए । 

जलवायु सङ्कटमा पत्रकारको ध्यान

त्यस्तै, ‘पत्रकार र जलवायु सङ्कट’ विषयमाथि जलवायु वैज्ञानिक तथा राजनीतिकर्मी अरनिको पाँडे, नेपाली टाइम्सका प्रकाशक कुन्द दीक्षित र अन्नपूर्ण दैनिकका पत्रकार नितु घलेले विचार राखे ।

दीक्षितले जलवायु परिवर्तनबारे पुरानो खालको पत्रकारिताले अब नपुग्ने र पत्रकारले केही निष्कर्ष नै दिनुपर्ने जिकिर गरे। 

उता जलवायु वैज्ञानिक पाँडेले दुई वर्ष अघिको मेलम्चीमा गएको बाढीबारे धेरै समाचार आउन नसकेको बताए । ‘मेलम्ची बजार तथा काठमाडौँ आउने खानेपानीमा अहिले पनि जोखिममा छ भन्ने ज्ञान छ । तर थप क्षति के कस्तो हुन्छ ?अनुसन्धान गर्न रिसर्च फण्ड खोइ त?’ उनको प्रश्न थियो ।

जलवायुको विटमा लेख्न विज्ञसम्म पुग्न मात्रै होइन, फिल्डमा पुग्न पनि गाह्रो अवस्था भएको पत्रकार नितु घलेको जिकिर थियो। यो सत्रको सहजीकरण रमेश भुसालले गरेका थिए । 

खोज पत्रकारितामा अर्थ अभाव

कार्यक्रमको अर्को सत्र ‘खोज पत्रकारिताका खोजी’ शीर्षकको छलफलमा सहभागी पत्रकारहरूले अर्थ अभावमा नै नेपालमा खोजी पत्रकारिताको विस्तार हुन नसकेको धारणा राखे । 

खोज पत्रकारिकता केन्द्रका सम्पादक किरण नेपालले खोज पत्रकारिताका लागि रिपोर्टरमा हुटहुटी, धैर्यता आवश्यक भए पनि सबैभन्दा महत्त्वपूर्ण आर्थिक स्रोत भएको प्रष्ट्याए । 

नक्कली भुटानी शरणार्थी विषयमा पर्दाफास गर्ने पत्रकार देवेन्द्र भट्टराई अहिले चर्चामा छन् । उनले पनि खोजी रिपोर्टिङका लागि आर्थिक स्रोतको अभाव रहेको औंल्याए । 

पत्रकार दीपा दाहालले भनिन्, ‘समाचार कक्षले खोज्दैन भने रिपोर्टरको सिप काम लाग्दैन । खोजी रिपोर्टिङका लागि मिडियाको नीति पनि आवश्यक छ ।’

पत्रकार दाहालले खोजी पत्रकारिता आफैमा चुनौतीपूर्ण भएको, त्यसमा महिलालाई झनै चुनौती भएको बताइन् । मिडिया र परिवारले तिनलाई सहयोग गर्नुपर्नेमा उनको जोड थियो । यो सत्रको सहजीकरण रविराज बरालले गरेका थिए । 

मिडिया आत्मसमीक्षा

‘मिडिया आत्मसमीक्षा’ विषयक अर्को सेसनमा नेपाल फ्याक्ट चेकका सम्पादक उमेश श्रेष्ठले मूलधारका सञ्चारमाध्यमले तथ्यमा गल्ती गरेर सच्याउन गाह्रो मान्ने गरेकाले विश्वसनीयतामा कमी आउन थालेको धारणा राखे । 

श्रेष्ठका अनुसार नेपालका तीन वटा तथ्यजाँच संस्थाले गरेको ३०९ वटा तथ्यजाँचमा २० प्रतिशतभन्दा बढी गल्ती मूलधारका मिडियाले गरेको पाइयो । त्यसैले,सञ्चारमाध्यमको आत्मसमीक्षा जरुरी रहेको उनले बताए ।

मिडियाको जनशक्तिमा अध्ययन र क्षमतामा कमी आएकाले मिडियाको समीक्षा आवश्यक रहेको हिमालका प्रकाशक कनकमणि दीक्षितको धारणा थियो। 

अर्का वक्ता घटना र विचारकी सम्पादक बबिता बस्नेतले सैद्धान्तिक पढाइले मात्रै दक्ष पत्रकार उत्पादन नहुने जिकिर गरिन् । पत्रकारितामा गलत नियत भएका मानिसको प्रवेश भएकाले पनि विश्वसनीयतामा सङ्कट आएको उनको भनाई थियो । 

शिक्षक मासिकका सम्पादक राजेन्द्र दाहालले पत्रकारिता क्षेत्रमा आएको विश्वासको सङ्कट हटाउन जनशक्तिलाई तालीमको खाँचो रहेको औंल्याए । यो सत्रको सहजीकरण कनकमणि दीक्षितले गरेका थिए ।

बुधवार पहिलो दिन मेलाको कि नोट स्पकिर भारतको अनलाइन समाचार पोर्टल द वायरका संस्थापक सम्पादक सिद्धार्थ वरदराजन थिए ।